Sinemalarda ve kliplerde yapay zekâ devri başladı: ‘Sahteliğin kendisi artık gerçekliğin bir parçası’

Tamamı yapay zekâyla üretilen birinci uzun metrajlı belgesel sinema ‘Gerçek Ötesi’ (Post Truth) gerçek dünya hakkında ‘sahte’ bir sinema. Belgesel; enformasyon bombardımanı altında yaşadığımız, artık gerçeğin değil, onun kopyalarının karar sürdüğü bir çağı anlatıyor. Yapay zekâ sanatkarı Alkan Avcıoğlu’nun 15 ayda tamamladığı sinemada sadece belgesel imgeleri değil ses tasarımı, müzik, anlatıcı sesi de yapay zekâyla üretilmiş. Cuma günü vizyona giren filmin yönetmeni Avcıoğlu sorularımızı yanıtladı.

◊ Yapay zekâyla sinema hazırlama fikri nasıl ortaya çıktı?

Yaklaşık üç yıldır yapay zekâyla fotoğraf üretiyorum. Çalışmalarım yurt dışında sergilendi, bir kitap da yayımlandı. Lakin başım daima sinemayla işliyor. Uzun müddettir düşündüğüm şey şuydu: Gerçekliğin giderek daha geçersiz ve kurmaca hale geldiği bir dünyada yaşıyoruz. Körfez Savaşı devrindeki o petrole bulanmış kuş imajını hatırlarsınız; çocukluğumda çok etkilenmiştim. Yıllar sonra bunun uydurma olduğunu, Kanada’da çekildiğini öğrendik. Yapay zekâ üzerine çalışırken gerçekliği düzmece manzaralarla anlatmanın aslında bugünün dünyasına çok yakıştığını fark ettim. Bu geçersizliğin kendisi artık gerçekliğin bir kesimi. O yüzden dedim ki: Manzara uydurma olabilir lakin anlatı gerçek olursa tahminen de günümüzün en yanlışsız belgesel formuna ulaşırız.

◊ Yapay zekâdan evvel de sinemada epeyce aktiftiniz, değil mi?

Sinema ve televizyon üzerine yüksek lisans yaptım. 15 yılı aşkın müddettir sinema müellifliği yapıyorum, Sinema Muharrirleri Derneği üyesiyim. Sinema dağıtımcılığı da yaptım.

◊ Sinemanın hazırlık süreci nasıldı?

Yaklaşık iki yıla yayılan ağır bir periyottu. Metinden görsele, görüntüden müzik üretimine kadar yaklaşık 15 farklı yapay zekâ aracı kullandım. Senaryoyu eşimle (Gizem Avcıoğlu-Vikki Bardot olarak da biliniyor) yazdık.

◊ Gerçek olmayan diğer hangi mevzulara değindiniz?

Günümüzde her şey o kadar kurgulanmış ki imajların yahut olayların gerçekliğinden emin olamıyoruz. Mesela Londra’da aslında hiç var olmamış The Shed at Dulwich isimli restoranın geçersiz fotoğraf ve yorumlarla TripAdvisor’da bir numaraya yükselmesini nasıl belgeleyebilirim? Dünyanın dört bir yanında photoshop’la kalabalıklaştırılan seçim mitinglerinden toplumsal medyada botlarla yönlendirilen tartışmalara kadar her şeyin sahteleştiği bir çağda belgesel nereye evrilir? Yapay zekânın sentetik biçimsel özellikleri, böylesine yapay bir çağı belgelemek için biçilmiş kaftan.

‘Çağın portresini çiziyor’

◊ Neden ‘Gerçek Ötesi’ ismini seçtiniz?

Film ismini İngilizce’deki post-truth kavramından alıyor. Türkçede gerçek ötesi ya da hakikat sonrası olarak geçen bu terim, bilhassa 2016’dan sonra toplumun artık gerçeklerle değil inançlarla hareket ettiğini anlatmak için kullanılıyor. Sosyolog Jean Baudrillard’ın hiper-gerçeklik teorisi de buna paralel; yani artık gerçek yerine simülasyonların karar sürdüğü bir çağda yaşıyoruz. Toplumsal medya sayesinde kendi yankı odalarımıza hapsolduğumuz, gerçek ortaya çıksa bile ilgilenmediğimiz bir devir. Sinema de bu çağın portresini çiziyor.

◊ Klâsik sinemacılardan reaksiyon aldınız mı?

Olumlu ve heyecanlı reaksiyonlar alıyorum. Zira sinema öteki sanat formlarına nazaran teknolojiye çok açık. Aslında yıllardır green screen (yeşil ekran) ve bilgisayar üretimi animasyonlar sinemanın bir kesimi. Aslında yapay zekâ büyük stüdyolar karşısında yaratıcı bireylerin eline bir güç veriyor diyebiliriz.

Pop ikonları da klipte yapay zekâyı seçti

Müzik kesiminde de yapay zekâ tesirini arttırıyor. Sezen Aksu ve Kenan Doğulu kliplerini yapay zekâ dayanaklı yapımlara emanet eden isimlerden. Sezen Aksu’nun ‘Doğrucu’, Kenan Doğulu’nun da ‘Yapma’ ve ‘Rütbeni Bileceksin’ müzik videolarının  yaratıcılarıyla konuştuk.

‘Yaratıcılığı güçlendirince anlamlı’

Serkan Girgin-Google Türkiye CMO

Teknoloji insan hayatına dokunduğunda ve yaratıcılığı güçlendirdiğinde mana kazanıyor. Sezen Aksu’nun albümünü duyunca ona ulaşıp fikrimizi söyledik. Emelimiz teknolojiyi sanatın hizmetine sunmaktı. Yaratıcı vizyon Sezen Aksu ve direktör Öner S. Biberkökü’ne ilişkin. Biz bu vizyonu gerçeğe dönüştürecek altyapıyı sunduk. Google Gemini ve Veo 3, süreci hızlandırdı. Bu klipteki her kare, insan ve yapay zekâ işbirliğinin gücünü yansıtıyor.

‘Minik serçeler umut bırakan bir metafor’

Öner S. Biberkökü-Pepper Root Creative AI Studio kurucu ortağı, yönetmen

Fikir Google Türkiye takımına aitti, ben bu işe daha sonra direktör olarak katıldım. Klibin çıkış noktası Sezen Aksu’yla yaptığımız bir sohbetti. Albüm yayımlanmadan evvel bana müziklerini dinletti. ‘Şinanay’ nakaratını duyar duymaz çocukluğuma döndüm. O an, Sezen Aksu’nun müziğinin kuşaklararası bir eşlikçi olduğunu hatırlattı bana. Sanat hayatının 50’nci yılında Minik Serçe lakabından ilhamla, onun daima bizimle olduğu hissini görselleştirmek istedim. Klip boyunca görülen minik serçeler sıkıntı vakitlerimizde içimize umut bırakan bir metafor oldu. Klipte büyük kentte sıkışmış üç genç bayanın öyküsünü anlattık. ‘Şinanay’ eşliğinde onları çocukluklarına götürdük.

‘Kenan bize büsbütün güvendi’

Deniz Türkeri-yapay zekâ sanatkarı, AI sinema yapımcısı

Kenan Doğulu’nun ‘Yapma’ ve ‘Rütbeni Bileceksin’ müziklerine klip hazırladım. Senaryoları ortağım İpek Sorak yazdı, ben yapay zekâyla görselleştirdim. Kenan bize büsbütün güvendi. ‘Rütbeni Bileceksin’ klibinde 192 sahne, 10 binden fazla görsel ve 15 karakterle sinematografik bir cihan kurduk. Yüksek yapım maliyetleri ve süratli içerik gereksinimi yapay zekâyı vazgeçilmez kıldı. Artık fikirle teknoloji ortasında mahzur yok. Yapay zekâ bu duyguyu özgün ve tesirli biçimde üretmemizi sağlıyor. Bu klipler düşsel, soyut ve sinematografik olduğu için hafızada kalıyor.