Dünyanın en büyük zelzelelerinin, volkanik patlamalarının ve tsunamilerinin birçoklarının meydana geldiği Pasifik Okyanusu’nu çevreleyen halka “Pasifik ateş çemberi” diye tanımlanıyor.
40 bin kilometre uzunluğundaki nesil, Şili’den kuzeye gerçek Güney Amerika kıyıları, Orta Amerika, Meksika, ABD’nin batı kıyıları ve Alaska’nın güneyinden Aleut Adaları, Japonya, Filipinler, Yeni Gine, Güney Pasifik Adaları ve Yeni Zelanda’ya kadar uzanıyor.
PASİFİK ATEŞ ÇEMBERİNDEKİ DEPREMLER VE DEV TSUNAMİLER
Dünyadaki zelzelelerin yaklaşık yüzde 90’ı ve büyük sarsıntıların yüzde 80’i, Şili’den başlayıp Yeni Zelanda’ya uzanan Pasifik Ateş Çemberi’nde meydana geliyor. Yakın tarihin ve uzak tarihin en yıkıcı kitlesel felaketlerinden kimileri bu halka boyunca meydana geldi. Japonya’nın 2011’deki 9.1 büyüklüğündeki Tohoku zelzelesi ve akabinde gerçekleşen Fukuşima felaketi; 9,5 büyüklüğündeki 10 dakika süren 1960 Büyük Şili sarsıntısı; 9.1 büyüklüğündeki 2004 Hint Okyanusu sarsıntısı ve tsunamisi ile 9.2 büyüklüğündeki 1964 Alaska sarsıntısı Pasifik Ateş Çemberi’nde meydana geldi.
Bu sarsıntılar oluşturduğu dev tsunamiler ile de dikkat çekiyor. 2004 Hint Okyanusu Zelzelesi ve sonrası oluşan tsunami ile 227 binden fazla insan hayatını kaybetti. Bu zelzelede dalgalar 15 metreye kadar ulaştı. 2011’deki Japonya’da olan sarsıntıdan sonra oluşan tsunaminin de tesiriyle 20’bine yakın insan bölgede hayatını kaybetti. Tsunami dalgaları Fukuşima’daki nükleer santrali vurarak burada tarihin en büyük nükleer felaketlerinden birinin yaşanmasına sebep oldu. ?
Fukuşima Nükleer Santrali
New York Times’a nazaran uzmanlar tam tarih veremese de bu bölgede diğer büyük sarsıntıların olmasını da bekliyor. Kaliforniya’nın San Andreas fayı, Japonya’nın Nankai Çukuru ve Pasifik Kuzeybatısı açıklarındaki Cascadia fayı, Pasifik Ateş Çemberi’nde gelecek beklenen büyük sarsıntıların merkez üsleri olması öngörülüyor. Lakin uzmanlar bu zelzeleler hakkında kesin bir tarih ve büyüklük bilgisi veremiyor.
PASİFİK ATEŞ ÇEMBERİNİ HANGİ BÖLGELER OLUŞTURUYOR?
Pasifik Ateş Çemberi, çoğunlukla dalma-batma zonları olmak üzere kıtaları oluşturan bir dizi levhanın hududunu oluşturan halkaya deniyor. Bu halka yer kabuğunu oluşturan en büyük levha olan Pasifik Levhası ile başka komşu levhalar ortasında ilerliyor. Çok sayıda volkanın bu bant boyunca oluştuğuna dair müşahedeler sonucu bu halkaya Pasifik Ateş Çemberi ismi verildi. Bölgede 900’e yakın faal volkanlar bulunuyor. Çemberde bulunan en yüksek faal yanardağlar ise Güney Amerika’daki And Dağlarında bulunan Ojos Del Salado (6893 metre) ile Llullaillaco (6739 metre). Bunun yanında çember boyunca Alaska, Rusya, Japonya, Filipinler, Endonezya ve Yeni Zelanda’da da volkanlar bulunuyor.
Jeofizikçi ve ABD Jeoloji Araştırmaları Zelzele Tehlikeleri Programı koordinatörü Michael Blanpied, bir levhanın oburunun altına itildiği dalma-batma zonlarının olduğu bu bölgede en büyük ve en tehlikeli sarsıntılardan kimilerinin meydana geldiğini söyledi.
Blanpied “Pasifik, büsbütün çok etkin sonlarla çevrili olması bakımından benzersizdir,” dedi.
Japonya’da 2011 yılında meydana gelen tsunami büyük yıkıma yol açtı
Araştırmacılar, riski daha âlâ anlamak için bölgeler arasında iş birliği yapıyor. Dünya genelindeki son derece hassas sismik aygıt ağları, zelzeleler ve tsunamiler üzere afetler hakkında dünyanın dört bir yanına dakikalar, hatta saniyeler içinde bilgi iletilmesini sağlıyor.
Yeni Zelanda Yer Bilimleri’nde sismolog olan Anna Kaiser, “Bu, Pasifik etrafındaki araştırmaların birçoklarını bir halde birbirine bağlıyor ve birebir vakitte ortak bir sorunu da ortaya koyuyor. Bilim insanları olarak dünyanın öteki bölgelerinden ve bilhassa Pasifik çevresinden iş birliği yapıp ders çıkarmamız hakikaten değerli.” dedi.
Geçmişteki felaketler de gelecekteki büyük felaketler hakkında da bir fikir veriyor. 2004’teki yıkıcı sarsıntı ve tsunaminin akabinde Endonezya’daki geçmiş tsunami kayıtlarını araştıran Güneydoğu Asya tarihçisi Anthony Reid, “Bir ritim var, bu yüzden geçmişte ne olduğunu bilseydik, gelecekte ne olacağı hakkında daha fazla bilgi sahibi olurduk,” dedi.
2004 yılında Hint Okyanusu’nda meydana gelen zelzele ve tsunamide 227 binden fazla kişi öldü.
DEPREM NEDİR?
Yer kabuğundaki kırılmalar sonucu oluşan titreşimlerin dalgalar halinde yayılmasıyla ortaya çıkan sarsıntıya deprem deniyor. Fay sınırları boyunca yeryüzündeki büyük kaya bloklarının kaymasıyla meydana gelen sarsıntılar, tektonik, volkanik ve çöküntü olmak üzere üçe ayrılıyor.
Depremin açığa çıkardığı güce dayalı objektif ölçü olan “büyüklük” değişmezken neden olduğu hasarı tabir eden “şiddet” ise bölgeden bölgeye farklılık gösteriyor.
Dünya’daki büyük zelzelelerin yüzde 90’ı Pasifik Ateş Çemberi’nde meydana geliyor. Emsal biçimde, sarsıntıların yüzde 5 ila 6’sı da Hindistan, Nepal ve Pakistan üzere ülkeleri kapsayan ve “Alp-Himalaya Zelzele Kuşağı” olarak bilinen ikinci büyük zelzele jenerasyonunda oluyor.
Doğu Akdeniz ve Türkiye ise Kuzey Anadolu ile Doğu Anadolu fay çizgileri üzere sismik bakımdan etkin bölgeleri barındırıyor.
İran, Kafkasya, İtalya ve Yunanistan üzere tektonik hareketliliğin ağır olduğu ülkeler de nispeten yüksek sismik tehlike düzeylerine sahip bölgeler ortasında yer alıyor.
DÜNYA’NIN EN BÜYÜK VE EN ÖLÜMCÜL ZELZELELERİ ŞİLİ VE ÇİN’DE MEYDANA GELDİ
“Dünyanın en büyük depremi” olarak 22 Mayıs 1960’ta kayıtlara geçen 9,5 büyüklüğündeki sarsıntı, Pasifik Ateş Çemberi’nde yer alan Şili’de meydana geldi.
1000 kilometrelik alanda hissedilen sarsıntı, 1655 kişinin vefatına, 3 bin kişinin yaralanmasına ve 2 milyon kişinin evsiz kalmasına neden oldu.
Çin’in merkezinde 1556’da “dünyanın en ölümcül depremi” olarak kayıtlara geçen sarsıntı, yaklaşık 830 bin kişinin hayatını kaybetmesiyle sonuçlandı.
Benzer formda tekrar Çin’de 1976’da kaydedilen sarsıntı ise 250 binden fazla can kaybına neden oldu.
