Olay sayısı artıyor: Tabipler bile yaşamaya başladı! ‘12 saat içinde ileri evreye ulaştı’, ‘Korktuğum için annem aynaları kaldırdı’ | Bu belirtilere dikkat!

Son yıllarda yüz felci (özellikle Bell felci) olaylarında global ölçekte artış gözlemleniyor. ABD’de yapılan kapsamlı bir araştırma, 2007-2022 yılları ortasında yüz felci teşhislerinin istikrarlı halde arttığını ortaya koyuyor. 2022’den sonra ise bu artış katlanarak devam ediyor.

Toplumda hâlâ süreksiz ve değersiz sanılan bu rahatsızlık, kimi bireylerde kalıcı hasarlara yol açabiliyor. İşte bu şahıslardan biri de B.A. Hem birinci gençlik yıllarında hem de ilerleyen yaşlarında iki kere yüz felci geçirdi. Yıllar süren tedavi arayışını, toplumsal hayattan izole olma uğraşını ve hastalığın görünmeyen taraflarını anlattı.

‘UYURKEN VE DUŞ ALIRKEN GÖZÜMÜ BANTLA KAPATMAK ZORUNDAYDIM’

İstanbul’da yaşayan B.A., birinci yüz felcini 20 yaşındayken geçirdiğini belirterek yaşadığı süreci şu sözlerle anlattı:

“Kulağımın ardındaki bir ağrıdan birkaç gün şikâyet ettikten sonra yüz felci başladı. O vakit etrafımdakiler bunun çok da korkulacak bir şey olmadığını, kendi kendine güzelleşeceğini söylediği için birinci gün çok ciddiye almadım.”

İlk olarak meskenine yakın bir sıhhat ocağına gittiğini söyleyen B.A., orada verilen ilaçların etkisiz olduğunu yüzündeki simetri bozulması arttıkça fark ettiğini vurguladı. Bir hafta sonra devlet hastanesine giden B.A., çekilen EMG sonucunun yüz felcinin en ağır düzeyi olan 5. derece olduğunu gösterdiğini belirtti. B.A., çabucak kortizon tedavisine başlandığını fakat haftalar geçmesine karşın hiçbir düzgünleşme olmadığını aktardı:

“Tek gözüm asla kapanmıyordu. Uyurken ve duş alırken gözümü bantla kapatmak zorundaydım. Su bile içerken ağzımın bir tarafından dökülüyordu.”

‘YÜZÜMÜN HALİNDEN KORKTUĞUM İÇİN ANNEM AYNALARI KALDIRDI’

Ağzını ve lisanını gerçek halde kullanamadığı için yemek yiyemediğini, tat alamadığını ve hatta konuşmakta bile zorlandığını söyleyen B.A, bu durumun ruhsal tesirlerinin ise ise çok daha yıkıcı olduğunun altını çizdi:

“3 ay boyunca asla meskenden çıkmadım, kimseyle görüşmedim. Yüzümün halinden korktuğum için annem meskendeki tüm aynaları kaldırmıştı.”

İlk üç ayın sonunda hekimler fizik tedavi önerdi. Lakin iki aylık ağır fizik tedaviye karşın yüzünde gözle görülür bir değişim olmadığını söyleyen B.A., devayı akupunktur tedavisinde aradığını aktardı. Ufak tefek gelişmeler yaşansa da sonuç, beklediği üzere olmadı:

“7-8 ay sonunda tabipler acı haberi verdi: Felç yüzümün sol tarafında kalıcı hasar bırakmıştı ve bunun geri dönüşü yoktu.”

‘UZUN MÜDDET BÜYÜK GÜNEŞ GÖZLÜKLERİYLE GEZDİM, İŞ YERİNDE YEMEKLERİMİ ODAMDA YEDİM’

Hayatının en toplumsal ve etkin olması gereken periyodunu izole geçirdiğini vurgulayan B.A., bu sürecin ruhsal tesirlerini şu sözlerle tabir etti:

“20’li yaşlarım kâbusa döndü. Uzun müddet büyük güneş gözlükleriyle gezdim, iş yerinde yemeklerimi odamda yedim. Toplu buluşmalara hiç katılmadım. 27 yaşıma kadar gerçek düzgün fotoğrafım bile yok.”

Alternatif tedavi formülleri ve estetik tahlilleri araştıran B.A., yıllarca depresyon ilaçları kullandığını da lisana getirdi. 30’lu yaşlarında yüz simetrisinde bir ölçü güzelleşme sağlayan estetik müdahalelerin akabinde, ikinci yüz felcini yaşadı. Fakat bu kere hazırlıklıydı:

“Dilimde uyuşma hisseder hissetmez uzman bir doktora gittim. Tıpkı gün kortizon tedavisine başlandı, doktor yüz felcinin nedeninin Herpes Simpleks Virüsü (HSV) olabileceğini söyleyip birebir vakitte antiviral ilaçlara başladı, sonraki gün fizik tedaviye gittim. Yeniden birebir endişeyi yaşıyordum zira sağ tarafta da hasar kalırsa yüzüm düzeltilemez bir hale gelecekti. Fakat korktuğum üzere olmadı. Hakikat tedavi ile yaklaşık 2 buçuk ayda yüzümün sağ tarafı büsbütün güzelleşti.”

BEN DE YAŞAYACAK MIYIM? GENETİK OLABİLİR Mİ?

Bu haberi hazırlarken kendi geçmişim de ister istemez bir anda gözümde canlandı. Yaklaşık 10-12 yıl evvel babam da hiçbir belirti göstermeden kısmi bir yüz felci geçirdi. Neyse ki süreci hafif atlattı ve bir-iki hafta içinde toparladı. Lakin bu olaydan bir-iki yıl sonra bu sefer de kardeşim emsal bir tablo yaşadı. Kısa müddet içinde olağana döndü. Bir haftalık süreçte bile ruhsal olarak yıprandılar. Ve bu tekrarlar bende daima bir endişe yarattı: Ben de yaşayacak mıyım? Genetik olabilir mi?

Yakın vakitte bu kadar fazla örnek görünce ve hadiseler da bu kadar genç yaşlarda görülmeye başlamışken mevzuyu Plastik ve Rekonstrüktif Cerrahi Uzmanı Op. Dr. Burak Ergün Tatar ile konuştum. Kendisinin de kısa müddet evvel yüz felci geçirdiğini belirten Op. Dr. Tatar, hastalıkla ilgili kıymetli bilgiler paylaştı.

‘KONGREDEYKEN TEK TARAFLI YÜZ FELCİ GEÇİRDİM, 12 SAAT İÇİNDE İLERİ EVREYE ULAŞTI’

Yüz felcinin toplumda çoğunlukla “başkalarında görülür” sanıldığına dikkat çeken Op. Dr. Burak Ergün Tatar bu niyetin aslında ne kadar aldatıcı olduğuna değindi… Kendisinin de kısa müddet evvel yüz felci geçirdiğini belirten Tatar, şu sözlerle yaşadığı süreci paylaştı:

“Yaklaşık üç ay evvel yurt dışında bir kongredeyken tek taraflı yüz felci geçirdim. İşin içinde bir tabip olarak klinik ilerlemenin nasıl olacağını bilmek hem avantajlı hem de dezavantajlıydı. Ufak bir dudak hareket kısıtlılığıyla başlayan Bell felci, 12 saat içinde ileri evreye ulaştı ve yüzümün bir yarısı büsbütün felç oldu.”

‘İLK İKİ HAFTA OPERASYONLARA GİREMEDİM’

“Yemek yerken, su içerken zorlanmak sahiden makus bir deneyimdi” diyen Op. Dr. Burak Ergün Tatar, “İlk iki hafta operasyonlara giremedim, dinlenmek zorunda kaldım. Kortizon ve antiviral ilaçları tertipli kullandım, verilen idmanları de aksatmadım. Gün geçtikçe toparlandım. Şu anda yaklaşık yüzde 95 oranında düzgünleşme gösterdim, tam düzelme için birkaç haftaya daha gereksinimim olabilir” tabirlerini kullandı.

1- YÜZ FELCİ OLAYLARINDA SON YILLARDA GÖZLENEN BU ARTIŞIN NEDENLERİ NELER?

“Son yıllarda yüz felci, bilhassa Bell paralizisi olaylarında artış görülmesinin temel nedenlerinden biri, viral enfeksiyonların yaygınlaşması” diyen Op. Dr. Burak Ergün Tatar, “Özellikle Covid-19 sonrası periyotta, bağışıklık sisteminde görülen dalgalanmalar, virüslerin tekrar aktive olmasına taban hazırladı” dedi. 

Gençlerde bu artışın dikkat cazibeli olmasının nedenlerine de değinen Tatar, “Yüksek gerilim seviyeleri, uyku düzensizlikleri, zayıf beslenme, teknolojik aygıtlara bağlı ömür üslubu değişiklikleri ve bağışıklık sistemini zayıflatan çevresel faktörler yer alıyor” sözlerini kullandı.

2- TÜRKİYE’DE BU MEVZUYLA İLGİLİ BİR BİLGİ VAR MI?

Türkiye’de yüz felci olaylarına ait şimdi tertipli ve merkezi bir bilgi tabanı oluşturulmadığını söyleyen Op. Dr. Burak Ergün Tatar, çeşitli üniversite hastanelerinde yapılan çalışmalarda yılda 10 bin bireyde yaklaşık 20-30 vaka görüldüğünün bildirildiğinin altını çizdi. Bu oran Avrupa ile benzerlik gösteriyor.

3- GERİLİM VE BAŞKA ETKENLER DIŞINDA YÜZ FELCİNİN EN SIK NEDENİ NEDİR?

Bu soruma karşılık veren Op. Dr. Burak Ergün Tatar, gerilim üzere faktörlerin tesirinin epeyce besbelli olduğunu vurguladıktan sonra, şunların altını çizdi:

“Bell felcinin en sık nedeni, Herpes Simpleks Virüsü (HSV-1) üzere bedende bilinmeyen halde bulunan virüslerin tekrar etkin hale gelmesidir. Bu virüsler uzun müddet hudut dokularında sessiz kalabilir ve çeşitli tetikleyicilerle tekrar etkin hale gelerek yüz hududunda inflamasyona ve felce yol açabilir.”

4- YÜZ FELCİ BELİRTİLERİ ORTAYA ÇIKMADAN EVVEL HANGİ İKAZLARI VERİYOR? 

Yüz felci çoklukla ani gelişen bir durum olduğunu vurgulayan Op. Dr. Burak Ergün Tatar, şu kıymetli bilgileri paylaştı:

— Hastaların büyük bir kısmı, sabah uyandıklarında yüzlerinde asimetri fark ederek durumu fark eder. Fakat birtakım hastalarda, felç başlamadan evvel kulakta ağrı, baş ağrısı, göz etrafında tartı hissi, tat alma duyusunda bozulma üzere hafif belirtiler olabilir.

— Ben felç geçirmeden evvelki bir ay boyunca kulak gerimde gerilime ve tansiyon baş ağrısına benzeri ağrılar görülüyordu. Bu ağrıların en değerli özelliği ağrı kesicilerle geçmemesiydi. Felç geçirdikten 1-2 gün sonra ağrılar büsbütün geçti.

— Ani gelişen felçler, tüm Bell felci olaylarının yüzde 80-90’ını oluşturur. Bu nedenle erken teşhis ve tedavi için yüzün rastgele bir tarafında birdenbire oluşan hareketsizlik, konuşma bozukluğu ya da göz kapatma zahmeti üzere belirtilerde kesinlikle tabibe başvurulmalıdır.

5- GENETİK FAKTÖRLERİN YÜZ FELCİ GELİŞİMİNDEKİ ROLÜ NEDİR? 

“Genetik yatkınlık, yüz felcinde direkt bir neden olarak kabul edilmemekle birlikte, birtakım ailelerde hastalığın daha sık görüldüğü gözlenmiştir” diyen Op. Dr. Burak Ergün Tatar, şöyle devam etti:

“Yapılan birtakım çalışmalar, hudut kılıf yapısının yahut bağışıklık karşılığının genetik olarak farklılık gösterebileceğini öne sürmektedir. Şayet ailede birden fazla kişi yüz felci geçirmişse, bu bireylerde emsal şartlarda (örneğin viral enfeksiyon sonrası) yüz felci gelişme riski daha yüksek olabilir. Bu durumda bireyin daha dikkatli olması ve tetikleyici faktörlerden kaçınması önerilir.”

6- YÜZ FELCİNİN TEKRARLAMA RİSKİ NEDİR? 

Yüz felcinin ekseriyetle bir kere geçirildiğini fakat hadiselerin yüzde 7-15’inde tekrar edebildiğine dikkat çeken Op. Dr. Burak Ergün Tatar, “Tekrarlayan yüz felçleri, altta yatan sistemik bir hastalığın (örneğin Lyme hastalığı, MS, sarkoidoz gibi) belirtisi olabilir. Ayrıyeten viral enfeksiyonlara yatkınlık ya da genetik faktörler de tekrar riskini artırabilir. Âlâ yönetilmeyen gerilim, bağışıklık sisteminde dengesizlik ve önleyici önlemlerin alınmaması durumunda tekrarlama ihtimali artabilir” halinde konuştu.

7- KORTİZON TEDAVİSİ YÜZ FELCİNDE NE KADAR TESİRLİDİR?

“Kortikosteroid tedavisi (özellikle prednizolon), yüz felci tedavisinde birinci 72 saat içinde başlandığında aktifliği en yüksek olan yöntemdir” diyen Op. Dr. Burak Ergün Tatar, şu değerli bilgilere vurgu yaptı:

“Yapılan klinik çalışmalar, erken başlanan kortizon tedavisinin güzelleşme oranını yüzde 80’lere kadar çıkardığını göstermektedir. Felç geçirdiğimde yurt dışında olduğum için steroid almam 12 saati buldu ve 15 gün boyunca tedavi aldım. Steroid dışında bu hususta deneyimli fizik tedavi tabipler, nezaretinde idmanlar de son derece kıymetlidir.”

8- BU DURUMU ÖNLEMEK İÇİN NE ÜZERE KOLLAYICI ÖNLEMLER ALINABİLİR?

Yüz felcini büsbütün önlemek mümkün olmasa da Op. Dr. Burak Ergün Tatar risk faktörlerini azaltmak için alınabilecek kimi tedbirleri sıraladı:

Bağışıklık sistemini güçlendirmek: Sistemli uyku, istikrarlı beslenme ve antrenman bağışıklığı takviyeler.

Stres idaresi: Yoga, meditasyon ve ruhsal takviye üzere yollarla gerilim düzeyini azaltmak değerlidir.

Viral enfeksiyonlardan korunmak: Bilhassa kış aylarında grip, herpes üzere enfeksiyonlardan korunmak için hijyene dikkat edilmeli, gerekirse aşılar yaptırılmalıdır.

Soğuk havaya direkt maruz kalmamak: Ani ısı değişiklikleri yüz hududunu etkileyebilir. Bu yüzden kış aylarında bilhassa rüzgârlı bölgelerde yüzü korumak değerlidir.

Fotoğraflar: Alamy, iStock