Türkiye’nin dört bir yanı bu yaz da orman yangınlarıyla çaba ediyor. 24-26 Haziran ortasında yalnızca İzmir’de çıkan sekiz büyük yangında on binlerce hektar alan küle döndü. Karabük’ten Hatay’a, Mersin’den Bursa’ya kadar çok sayıda kentte alevler yalnızca ormanları değil, hayat alanlarını da tehdit etti. Yetkili takımların havadan ve karadan müdahalelerinin yanı sıra herkesten evvel alevlere geçit vermemek için en önde duranlar bölgenin mahallî halkı oldu. Bazıları kovalarla su taşıdı, bazıları bahçe hortumlarına sarıldı. İtfaiyenin hortumunu serenler, itfaiye erlerine içme suyu götürenler de tekrar onlardı.
İzmir’de çıkan büyük yangınlarda da birinci önleyici müdahaleyi halk belediyenin mahallelere dağıttığı su tankerleriyle yaptı. Yetkili takımlara vakit kazandıran bu birinci atılım sayesinde önemli can ve mal kayıplarının da önüne geçilmiş oldu.
Peki, bu köylerde bu hazırlık nasıl yapıldı? Nasıl oldu da birtakım mahalleler kendi alevini kendi söndürdü? Cevabı, İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin 2021’de hayata geçirdiği, Türkiye’de birinci ve örnek kabul edilen ‘Yangına Dirençli Köyler’ projesinde zımnî. Proje sorumlusu Şerife Hoş, İzmir İtfaiyesi Kırsal Alanlar ve Orman Köyleri Yangın Müdahale Şube Müdürü. Onun deyişiyle “Sönmeyen yangın yok. Problem nasıl önleyeceğimiz”.
Geçen hafta içi yeni tanker teslimi ve eğitimlerini yerinde izlemek için Urla’daydım. 4 mahallenin bayan muhtarı ve daha evvel köyünde çıkan yangına tankeri çeken traktörü kullanarak babasıyla birlikte müdahale eden Hasret Özcan’la konuştuk. Hepsinin ortak bir emeli var; o da vatan toprağını korumak…
Foto: OZAN TAN / Özlem Özcan babasıyla birlikte ormanda çıkan yangını söndürmek için tankerle su taşıdı.
‘ZAVALLI HAYVANLARIN VE YÜZ YILLIK ZEYTİN AĞAÇLARININ YANIP KÜL OLMASINA KALBİM DAYANMIYOR’
Özlem Özcan
Tire, Hisarlık Köyü
◊ 18 yaşındayım. Lise eğitimimi bu yaz tamamladım, şu an üniversite sınavı tercihlerimi yapıyorum. Gayem itfaiyecilik okumak. Daha evvel veterinerlik düşünüyordum zira köyümüzde hayvanlarımız var, onlara yararım olur diye hayal kuruyordum. Lakin sonra bir yangın çıktı ve her şey değişti…
◊ O gün karşı dağda yangın başladı. Çok süratli yayılıyordu ancak o sırada bölgede havadan müdahale yoktu. Babamla birlikte “ne yapabiliriz” diye düşündük. Köyümüze dağıtılan tankerlerden biri bizdeydi. Babam köyün azası, muhtarla haberleşip yangın bölgesine gitmeye karar verdi.
Ben de onunla gittim.
◊ Yangın alanı anlatılmaz bir kaostu. Alevler, dumanlar, hayvanların çığlıkları… Beşerler panik halinde koşuyordu. Yangının olduğu yerde konutlar ve hayvan çiftlikleri vardı. Babam tankerle bölgeye girerken evvel beni yanında istemedi, tehlikeliydi alışılmış. Lakin ben bekleyemedim. İtfaiye aracı gelince evvel köylülerle birlikte hortumu taşımaya başladık. Sonra ben de traktörü aldım ve tankerle su taşımaya başladım. Tankerin su basabilmesi için traktörden daima gaz verilmesi gerekiyor. Bu işleri çocukluğumdan beri bildiğim için rahatlıkla takviye verebildim.
◊ O yangın günlerce sürdü. Bir sönüyor, bir daha alevleniyordu. Yakınlardaki bir yerden çıkan su kaynağından dayanak alarak tankerle su taşıdık. O gün çok fazla alanda öteki yangınlar vardı ve takımlar bölgeye bölünmüştü. Halkın birinci müdahalesi olmasaydı bugün her şey öteki olabilirdi.
◊ Bu yaşananlardan sonra fikrim büsbütün değişti. İtfaiyecilik bana ‘Gel’ dedi. Artık köyün gönüllülerindenim, birçok eğitim aldım, kıyafetlerimi giydiğim günden itibaren kendimi bu işe ilişkin hissettim.
◊ Toprak sevgisi, memleketini müdafaa duygusu, alevlerin içinde kalan hayvanların çaresizliği… Çok etkilendim. Zavallı hayvanların hiçbir cürmü yokken yanıp kül olmalarına, yüz yıllık zeytin ağaçlarının yok olmasına kalbim dayanmıyor.
◊ Lokal basın fotoğraflarımı çekmiş, sonra onlar toplumsal medyada dönmeye başladı. Beşerler “Nene Hatun’un torunu”, “Yörük kızı”, “Babasının kızı” üzere yorumlar yaptılar. Alışılmış çok hoşuma gitti. Babam da benimle gurur duydu. Elbette riskli bir meslek. Bilhassa son devirde yaşanan acı olaylardan sonra ailem endişeleniyor. Lakin ben kararımı verdim. İtfaiyeci olmak istiyorum.
Mahallenin muhtarları iş başında
Farklı mahallelerin bayan muhtarları yangınlara hazır olmak ismine birçok kurumdan afet müdahale eğitim programları alıyor. Mahalleliyle tek tek görüşüp afet planı hazırlıyor, gerektiğinde traktörün direksiyonuna geçiyor, bölgeye tankerle su taşıyorlar. Onlardan biri Zeytinler Mahallesi Muhtarı Yeliz Kaya. 20 gün evvel Ildır’dan başlayan ve Zeytineli’nden denize dayanan yangına mahallesindeki gönüllülerle birlikte müdahale etti. Yangın sürecinde tankerlere tenekelerle mazot taşıdı. Güvendik Mahallesi Muhtarı Aslı Balıkçıoğlu (en solda), Zeytinler Mahallesi Muhtarı Yeliz Kaya, Torosan Mahallesi Muhtarı Aslı Konutun ve Denizli Mahallesi Muhtarı Emre Erdoğan (saat yönünde).
Aslı Konutun (solda) ve Denizli Mahallesi Muhtarı Emre Erdoğan.
‘AFET MÜDAHALE PLANI HAZIRLADIM’
Aslı Evin
Torasan Mahallesi Muhtarı
◊ Geçen günlerde mahallemizde bir yangın çıktı. Birinci alevleri yan mahallenin muhtarı fark etti. “Senin oradan duman çıkıyor, bir baksana” dedi. Çabucak koştum. Olağanda köyümüzde ot yakılmasına, açık ateş yakılmasına müsaade vermiyoruz. Fakat bir gittim ki her yer alev almış. Yangın süratle 300 metre kadar ilerlemişti, etrafındaki meskenler yanmaya başlamıştı. Neyse ki beşerler meskenlerinden çıkmıştı.
◊ Çabucak mahalleliye seslendim: “Herkes meskeninin etrafını sulasın, soğutmaya başlayın, otları ıslatın, yangın yaklaşmasın.” Yan mahalleyle birbirimize çok yakınız, ortak bir tankerimiz var, onlar çabucak tankeri getirip yangına müdahale etti. Akabinde itfaiye grupları geldi.
◊ Vatandaşları yangın bölgesinden uzaklaştırmaya çalıştım. Duman çok fazlaydı, zehirliydi. Halkımız meraklı, duruma bakmaya geliyor, korkup çığlık atanlar, panikleyenler oluyor. Bir yandan da onları yönlendirmek bizim vazifemiz. Geçen yıl itfaiyeden eğitim almıştık. Torbalı’da tanker eğitimi verilmişti ve sertifika almıştık. Artık daha bilinçliyim ve daha hazırlıklıyım.
◊ Mahallemizde inşaat firmaları da var. Dedim ki: “Bir afet durumunda bana kepçe, traktör, kamyon verebilir misiniz?”
Hepsi isteğimize olumlu yaklaştı. Artık bir afet planı hazırlıyorum. Firmaların ve şahısların telefon numaralarını içeren bir kriz bağlantı listesi oluşturuyorum. Beş farklı sitenin yöneticileriyle de konuştum. Yangın söndürme tüpleri var mı, hidratları çalışıyor mu, kovaları hazır mı, etraftaki kuru otlar temizlendi mi? Eksikleri tespit edip tamamlıyoruz. Böylelikle bir yangın çıktığında nerede hidrat var, kim nasıl müdahale edebilir diye süratli plan yapabiliyorum. Yakında itfaiye takımlarımız gelip tüm mahalleliye eğitim verecekler.
◊ Mahallem ormanlık bir alanda. Sırf 11 mesken var lakin etrafı epey riskli. Geçen yıl da bir yangın atlattık. O
vakit da çabucak vatandaşlara “Acilen suları hazırlayın, soğutmaya başlayın” dedim. Kaçış yollarını tanım ettim. Bu cins yönlendirmeler panik yerine sakinliğe katkı sağlıyor. Yangın sonrasında mahalleli gelip “Muhtarım daima yanımızdaydınız, takviye oldunuz” dedi, o da bana yetiyor…
‘KÖYDEKİ ÖĞRETMENDEN İMAMA HERKESE EĞİTİM VERİYORUZ’
Şerife Güzel
İtfaiye Orman Köyleri ve Kırsal Alan Yangınları Müdahale Şube Müdürü
◊ 2021’de kurulduk. Bu müdürlük Türkiye’de bir birinci. Artık öbür vilayetler de bu projeyi hayata geçirmeye başladı, elimizdeki her türlü datayı onlarla da paylaşıyoruz. Bizim maksadımız kırsalda farkındalık, tedbire ve
birinci müdahale zincirini güçlendirmek.
◊ İzmir’in 30 ilçesi ve 1.296 mahallesi var, bunun 600’ü kırsal mahalle olarak geçiyor. 2025 yılı bitmeden bu 600 mahalleye yangın tankeri dağıtmayı hedefledik. Şu an 596 tanker etkin kullanılıyor. Örneğin Menderes yangınında, itfaiye araçlarından evvel bu tankerler müdahale etti ve yangının tarafını değiştirdi. Yoksa şu an can kayıplarından bahsettiğimiz öteki bir tabloyu konuşuyor olabilirdik.
◊ Yalnızca tanker dağıtımı yapmıyoruz. Araçlar muhtarlara teslim edilirken her mahallede 2 istekli seçildi. Şu an 1.700’den fazla gönüllümüz var. Gönüllülere yangına yaklaşma kıyafeti, kullanım eğitimi verildi. Riskli köylerde ‘Yangına Dirençli Köyler’ projesi başlattık. Bu projede köydeki öğretmenden imama, kahveciye kadar herkesin bir afet anında itfaiye ve jandarma gelene kadar nasıl aksiyon alması gerektiğini öğretiyoruz.
◊ Son bir ayda Çeşme, Seferihisar, Ödemiş, Kısıkköy üzere noktalarda peş peşe yangınlar çıktı. Geçen yıl haziranda 20 civarında olan orman yangını sayısı bu yıl tıpkı devirde 80’e yaklaştı. Yüzde 90’ı insan kaynaklı. Bu yüzden asıl işimiz yangın öncesi halkı bilinçlendirme. Sönmeyen yangın yoktur, sorun yangınları nasıl önleyeceğimiz.
