Instagram’ın yeni özelliği başları karıştırdı: ‘Bir defa paylaşıldığında geri dönüşü yok’ | Kullanıcılar fark etmeden bir tuzağa mı çekiliyor?

Dünyanın en çok kullanılan toplumsal medya platformlarından biri olan Instagram, yenilikçi özelliklerine bir yenisini daha ekledi. Lakin bu seferki güncelleme kullanıcılar ortasında baş karışıklığına ve kimi kaygılara yol açtı. 

MESAJLAŞMA KISMINA ENTEGRE EDİLDİ

Platform, kullanıcıların içeriklerini harita üzerinde muhakkak pozisyonlarla eşleştirerek paylaşmasına imkan tanıyan ‘haritalı paylaşım’ özelliğini hayata geçirdi. İlginç bir formda bu özellik, Instagram’ın DM (Direct Message) yani iletileşme kısmına entegre edildi. Snapchat’in gibisi bir özelliğini andıran bu yenilik, kimi kullanıcılar tarafından heyecanla karşılanırken, bazılarında ise mahremiyet ve bilgi güvenliği konusunda soru işaretleri yarattı.

TERCİHE BAĞLI KULLANILACAK ANCAK BİRÇOK KİŞİ FARKINDA DEĞİL

Meta’nın açıklamasına nazaran, özellik kademeli olarak sunuluyor ve büsbütün tercihe bağlı olarak kullanılabilecek. Lakin tekrar de “Kim, nerede, ne paylaşıyor?” sorusu, tartışmalara yol açmış durumda. Üstelik bu tercih sorunu birçok kullanıcı tarafından fark edilmeden geçiliyor. Benim de uygulamada yaptığım kısa bir müşahede, birden fazla kişinin bu yeni özelliği faal biçimde kullandığını ortaya koydu.

Biz de bu tartışmalı yeniliği daha düzgün anlayabilmek ve muhtemel riskleri kıymetlendirmek için mevzuyu uzmanına sorduk. Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi Görsel Bağlantı Tasarımı Anabilim Dalı Başkanı ve Bilişim Teknolojileri Uzmanı Prof. Dr. Ali Murat, Instagram’ın yeni haritalı paylaşım özelliğini hem teknik hem de toplumsal taraflarıyla kıymetlendirdi.

Instagram’ın haritalı paylaşım özelliği, son uygulama güncellemesiyle birlikte hem Android hem de iOS işletim sistemlerinde kullanılabilir hale geldi. Yani kullanıcılar hangi aygıtı kullanıyor olursa olsun, bu yeni özellik güncellemeyle birlikte otomatik olarak uygulamalarına entegre edilmiş durumda.

‘ARKA PLANDA ÇOK DAHA KAPSAMLI BİR BİLGİ SÜRECE STRATEJİSİ DÖNÜYOR’

Prof. Dr. Ali Murat Kırık, bu tıp güncellemelerin sırf kullanıcı tecrübesiyle sonlu düşünülmemesi gerektiğini vurguladı. Özelliğin, kullanıcıya birinci etapta “arkadaşlarını daha kolay bulma” üzere pratik yararlar sunuyor üzere görünse de aslında art planda çok daha kapsamlı bir data sürece ve nezaret stratejisinin kesimi olabileceğine dikkat çekti.

Prof. Dr. Kırık, “Instagram’daki canlı pozisyon özelliği, kim nerede, günün hangi saatinde ne yapıyor, hangi lokasyonda daha çok vakit geçiriyor üzere davranışsal bilgilerin toplanmasına da imkan tanıyor. Örneğin bir kullanıcı daima bir alışveriş merkezinde görülüyorsa, algoritmalar bu datayı ‘alışveriş odaklı’ bir kullanıcı profiline dönüştürebilir. Ya da sabahları daima tıpkı kafede pozisyon paylaşıyorsa, bu hem reklam hedeflemeleri açısından hem de güvenlik açıkları bakımından dikkat cazip olabilir” dedi.

Bu bağlamda yeni özelliğin, Instagram’ı daha “etkileşimli” bir platforma dönüştürmekle birlikte, kullanıcıları harita üzerinden okunabilir ve takip edilebilir hale getirdiğini belirten Kırık, bunun da rahatsız edici sonuçlar doğurabileceği ihtarında bulundu.

‘SADECE VİLAYET YA DA İLÇE DEĞİL, SOKAĞINI HATTA APARTMANI GÖSTERECEK KADAR AÇIK BİLGİ PAYLAŞIYOR’

Yeni haritalı paylaşım özelliğinin teknik olarak nasıl çalıştığına da değinen Prof. Dr. Ali Murat Kırık, “Aktif hale getirildiğinde, aygıtın GPS donanımı üzerinden hayli hassas pozisyon verisi elde ediliyor. Yani yalnızca “Kadıköy” demiyor; sokağını, hatta apartman düzeyini gösterecek kadar noktasal bilgi sunabiliyor. Bilhassa pozisyon geçmişi açıksa, o kişinin gün içinde nerelere gittiği, ne kadar müddetle orada kaldığı üzere bilgiler de algoritmalar tarafından işlenebiliyor” dedi.

“Kullanıcılar birçok vakit bu özelliği etkin ettiklerinde sadece “yakın arkadaşlarım görsün” diye düşünüyor lakin aslında aygıtın pozisyon verisi, platform tarafından daima ve art planda toplanıyor” diyen Prof. Dr. Kırık, şöyle devam etti:

“Mesela bir kişi pozisyonunu yalnızca beş şahsa açık bıraksa da bu bilgi Meta’nın data havuzuna eklenmiş oluyor. Ayrıyeten aygıtınızın IP adresi, ilişki noktası, Wi-Fi bilgileri üzere teknik bilgiler de bu pozisyonla birleştirildiğinde; konutunuzun, iş yerinizin ya da sıkça gittiğiniz yerlerin profili kolaylıkla çıkarılabiliyor.”

NASIL RİSKLER TAŞIYOR?

Yeni özelliğin risklerine de değinen Prof. Dr. Ali Murat Kırık, şu bilgilerin altını çizdi:

— Gerçek vakitli pozisyon paylaşımı, kullanıcıyı fizikî olarak takip edilebilir hale getiriyor. Stalklama dediğimiz dijital takipçilik, bilhassa bu stil özelliklerle birlikte daha kolay hale geliyor. Bu durum, geçmişte sadece mesajlaşmalarla sonlu olan dijital rahatsız etme biçimlerinin, fizikî alana taşınmasına taban hazırlıyor. Bilhassa eski sevgililer, takıntılı şahıslar üzere örneklerde bu durum çok daha tehlikeli hale geliyor.

— Çocuklar ve gençler dijital dünyada daha kolay manipüle edilebiliyorlar. Canlı pozisyon özelliği, onların nerede olduğunu daima gösterdiği için berbat niyetli şahıslara açık amaç haline geliyorlar. Bilhassa tanımadıkları şahıslarla pozisyon paylaşmak, dijital zorbalık ya da fizikî takip üzere tehlikelere yol açabilir. Ebeveyn denetimi ya da yaşa özel saklılık ayarları olmadan bu cins özelliklerin açık kalması, önemli riskler doğurabilir.

‘BİLGİLER BİR DEFA VERİLDİ Mİ GERİ DÖNÜŞÜ YOK’

“Üstelik bu bilgiler bir defa toplandı mı, geri dönüşü de yok” diyen Prof. Dr. Ali Murat Kırık, “Yani bugün “sadece yakınlarımla paylaştım” denilen bir pozisyon, yarın sistemin data tabanında kalıcı bir iz haline gelebilir. Bu nedenle her yeni özellik üzere bu da dikkatle kullanılmalı; pozisyon paylaşımı bir alışkanlığa dönüşmemeli” sözlerini kullandı.

DİKKAT! DOLANDIRICILAR BU ÖZELLİKTEN NASIL FAYDALANABİLİR?

“Konum bilgileri, dolandırıcılar ve siber hatalılar için epeyce kıymetli” de diyen Prof. Dr. Ali Murat Kırık, “Bir kişinin konutta olup olmadığını, nizamlı gittiği yerleri, tatilde olup olmadığını bilen biri, bu bilgileri suistimal edebilir. Ayrıyeten toplumsal mühendislik akınları için taban hazırlanabilir; örneğin “kargonuz şu anda bulunduğunuz pozisyona geliyor” üzere inandırıcı bildirilerle kullanıcı tuzağa düşürülebilir. Bu da kimlik hırsızlığına kadar giden bir zincir oluşturabilir”
sözlerini kullandı.

KULLANICILAR KENDİLERİNİ BU ÖZELLİKTEN KAYNAKLANAN TEHDİTLERE KARŞI NASIL KORUYABİLİR?

En temel tedbirin bu özelliği kullanmamak ya da yalnızca güvendikleri şahıslarla kısa periyodik paylaşım yapmak olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Ali Murat Kırık, “Konum paylaşım ayarlarını her vakit denetim etmek, uygulamaya verdiği müsaadeleri gözden geçirmek gerekir. Ayrıyeten, uygulama ayarlarında ‘konum geçmişi’ üzere dataların art planda kaydedilmesini de kapatmak değerli bir güvenlik tedbiridir. Toplumsal medyada pozisyon bazlı paylaşımlardan kaçınmak, bilhassa genç kullanıcılar için alınacak birinci adım olmalı” formunda konuştu.

INSTAGRAM POZİSYON PAYLAŞMA NASIL KAPATILIR?

Instagram’ın harita tabanlı yeni paylaşım özelliği, pozisyon bilgilerinin görünürlüğünü artırırken, kapalılığı konusunda telaş duyan kullanıcılar da bu özelliği nasıl devre dışı bırakabileceklerini merak ediyor. Neyse ki, birkaç kolay adımla pozisyon paylaşımını kapatmak mümkün. İşte gizliliğinizi korumak için uygulayabileceğiniz adımlar:

Instagram’ı Açın: Profil sayfanıza gidin ve sağ üst köşede yer alan üç çizgi (☰) simgesine dokunun.

Ayarlar ve Gizlilik’e Girin: Açılan menüden ‘Ayarlar ve Gizlilik’ seçeneğini seçin.

Konum Ayarlarını Bulun: ‘Hikaye, Canlı Yayın ve Konum’ başlığına tıklayın.

Konum Paylaşımını Kapatın: ‘Konum Paylaşımı’ kısmına girin. ‘Konumunu kimler görebilir?’ seçeneğinden ‘Hiç kimse’yi işaretleyerek paylaşımı devre dışı bırakın.

Telefon Ayarlarını Denetim Edin: Ek olarak, telefonunuzun ayarlar menüsüne giderek Instagram’ın pozisyon erişim müsaadesini kapatabilir, uygulamanın fizikî pozisyonunuza erişimini büsbütün durdurabilirsiniz.