İsrail kuzey hududunda ‘Sina Modeli’ peşinde: Suriye ve Lübnan için tampon bölge planı

Mardin Artuklu Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Memleketler arası Bağlar Kısmı Lideri Doç. Dr. Acar, İsrail’in Suriye ve Lübnan taarruzlarının altında yatan planı kaleme aldı.

İsrail, son günlerde Şam idaresinin Dürzileri denetim altına alma teşebbüslerini münasebet göstererek Suriye’ye yönelik ağır taarruzlar gerçekleştirdi. Bu taarruzlar, Dürziler ile Şam ortasında varılan süreksiz bir ateşkesin akabinde bir mühlet duraklasa da, bölgede Arap aşiretleri ile Dürziler ortasında artan tansiyon nedeniyle tekrar başladı. İsrail’in bu son akınları, sadece taktiksel bir müdahale değil, tıpkı vakitte kuzey hududu boyunca yeni bir güvenlik mimarisi inşa etmeye yönelik stratejik bir atılım olarak değerlendirilmelidir. Bu bağlamda, İsrail’in maksadı, 1979’da Mısır ile imzalanan Camp David Anlaşması’nda olduğu üzere, Suriye ve Lübnan hudut bölgelerinde de denetimli, düşük tansiyonlu ve güvenlik odaklı “Sina Modeli” gibisi bir tampon bölge tesis etmek olarak okunmalıdır.

SİNA MODELİ

1979 yılında Mısır’ın içinde bulunduğu askeri ve ekonomik zafiyetlerden faydalanan ABD ve İsrail, Camp David Muahedesi aracılığıyla Sina Yarımadası’nda Mısır’ın egemenliğini sınırlayan bir güvenlik sistemi tesis etti. Bu muahede, fiilen Sina’da bir tampon bölge oluşturulmasına yol açtı ve yarımada askeri denetim açısından dört farklı güvenlik bölgesine ayrıldı. Süveyş Kanalı’na komşu A Bölgesi’nde Mısır’a sonlu sayıda zırhlı birlik, topçu ve mekanize tümen bulundurma müsaadesi verildi. Buna karşılık, Sina’nın orta kesitindeki B Bölgesi sadece Mısır polisinin ve hudut muhafızlarının faaliyet alanı olarak belirlendi. İsrail ve Gazze sonuna yakın C Bölgesi’nde ise Mısır’ın lakin hafif silahlı polis gücü bulundurabilmesine müsaade edildi. D Bölgesi ise İsrail toprakları içinde yer alıp İsrail’in hudutlu askeri varlıkla güvenliğini sağladığı bir alan olarak kurgulandı. Bu bölgesel askeri ayrım, İsrail’in güvenlik tasaları mazeretiyle Mısır’ın egemenlik yetkilerini kısıtlayan asimetrik bir yapı inşa etti. Sonuçta Mısır, Sina Yarımadası’ndaki egemenlik haklarından kıymetli ölçüde vazgeçmek zorunda bırakıldı.

Camp David Anlaşması’nın getirdiği askeri kısıtlamalar, bilhassa de B ve C bölgelerine ağır silah ve sistemli ordu birlikleri konuşlandırılmasının yasaklanmış olması, Mısır ordusunun Sina’daki silahlı kümelerle uğraş kapasitesini önemli ölçüde sınırladı. Bu durum, 2010’ların sonu ve 2020’li yılların başında bölgedeki birtakım silahlı ögelerin güç kazanmasına ve Mısır ordusuna yönelik atakların artmasına neden oldu. Hatta birtakım devirlerde, Mısır güvenlik güçleri Sina’daki denetimi büyük ölçüde kaybetme noktasına geldi. Bu güvenlik boşluğu karşısında Mısır, Camp David’in kısıtlayıcı kararları sebebiyle bölgeye ağır silahlar konuşlandırmadığı için, İsrail ile operasyonel işbirliğine yönelmek zorunda kaldı. İsrail hava kuvvetleri, Mısır ordusuyla uyum içinde bölgedeki amaçlara yönelik hava atakları düzenleyerek Mısır’a dolaylı askeri dayanak sağladı. Bu gelişme, Camp David sisteminin vakitle Mısır’ın güvenliğini değil, İsrail’in stratejik çıkarlarını önceleyen bir hudut rejimine dönüştüğünü bir defa daha gözler önüne serdi.

SURİYE VE LÜBNAN’DA SİNA MODELİ Mİ UYGULANACAK?

İsrail’in son periyotta Dürzileri mazeret ederek Şam’a yönelik gerçekleştirdiği hava hücumlarıyla Suriye ordusunun İsrail sonuna gerçek askeri yığınak yapması durumunda taarruzların süreceğine dair tehditleri, Tel Aviv’in Suriye hududunda yeni bir “Sina Modeli” inşa etme uğraşının modülü olarak değerlendirilmelidir. Bu yaklaşım, sadece Suriye ile de hudutlu değil. Emsal bir strateji Lübnan’a yönelik İsrail siyasetlerinde da kendisini gösteriyor. İsrail, Hizbullah’ı münasebet göstererek Lübnan topraklarına düzenlediği taarruzlarla, hudut çizgisinde silahlı yapılanmaların varlığını sonlandırmayı hedefledi. Bununla bir arada, Hizbullah’ın askeri ögelerinin Litani Nehri’nin kuzeyine çekilmeye, güney Lübnan’da ise silahlı öge yahut askeri tahkimat bulundurulmasını engellemeye yönelik bir baskı siyaseti uyguladı.

Bu strateji, İsrail’in kuzey hudutlarında “askerden ve silahtan arındırılmış tampon bölgeler” kurarak, tıpkı 1979 Camp David Mutabakatı sonrası Sina’da olduğu üzere, güvenliğini sonun ötesindeki denetimli bir boşluk üzerinden inşa etme arayışını yansıtıyor. Camp David çerçevesinde, Mısır’ın Sina üzerindeki egemenliği güvenlik kısıtlamalarıyla sonlandırılmış ve İsrail’in güvenlik taleplerine odaklanan bölgesel bir düzenleme tesis edilmişti. Bugün İsrail, benzeri bir güvenlik rejimini Suriye’nin ve Lübnan’ın güneyinde hayata geçirerek, kuzey hudut çizgisini fiilen de militarize edilmiş, tehditlerden arındırılmış bir tampon jenerasyon haline getirmeyi amaçlıyor.

Bu çerçevede İsrail’in, hem Suriye’nin hem de Lübnan’ın kendi toprakları üzerindeki egemenlik haklarını ve denetimini sonlandırmaya yönelik siyasetleri, sadece mevcut tehditleri bertaraf etmeyi amaçlayan süreksiz tedbirler olarak değil, tersine, uzun vadeli ve kalıcı bir hudut güvenlik mimarisi kurma stratejisinin kesimi olarak okunmalıdır. İsrail, bu siyasetler aracılığıyla Suriye ve Lübnan’ın hudut bölgelerindeki askeri varlığını sınırlayarak, bu ülkelerin egemenlik haklarını fiilen aşındırıyor ve hudut güvenliğini, tıpkı Sina’da olduğu üzere, kendi lehine yine tanımlayan tek taraflı bir nizam kurmaya çalışıyor.

”İSRAİL’İN TASARIMI ÖNEMLİ SINAMALARLA KARŞI KARŞIYA”

Her ne kadar Tel Aviv idaresi “Sina Modeli”ni kuzey sonları boyunca hayata geçirme arayışında olsa da, Suriye ve Lübnan alanı, bu modelin birebir uygulanmasını engelleyen kıymetli yapısal, coğrafik ve demografik şartlara sahip. Bu nedenle, İsrail’in kuzey cephesine yönelik bu stratejik dizaynının önemli sınamalarla karşı karşıya olduğunu söyleyebiliriz.

Öncelikle, İsrail’in güney hududunda uygulanan “Sina Modeli”, büyük ölçüde Sina Yarımadası’nın coğrafik yapısına ve demografik özelliklerine dayanıyor. Zira Sina, geniş yüzölçümüne sahip, büyük oranda çölleşmiş ve nüfus yoğunluğu epeyce düşük bir bölge. Bu özellikler, Mısır’ın egemenliğini askeri olarak sınırlayan lakin güvenlik riski oluşturmayan bir tampon bölge kurulmasını teknik olarak mümkün kılıyor. Halbuki İsrail’in kuzey sonları, bu modelin uygulanmasına elverişli olmayan, epeyce farklı bir jeopolitik tabana sahip.

İlk olarak, kuzey hudutlarının Şam ve Beyrut üzere iki başşehir merkezine olan coğrafik yakınlığı, İsrail için stratejik derinlik yaratmayı son derece zorlaştıran bir faktör. Bu yakınlık, Suriye ve Lübnan topraklarında konuşlanan silahlı aktörlerin bilhassa de Hizbullah üzere yapıların kısa menzilli füzeler ve roket sistemleriyle İsrail’in neredeyse tamamını gaye alabilecek bir askeri kapasite oluşturmasına imkan tanıyor. Hasebiyle, bu hudut sınırı boyunca derin ve askerden arındırılmış tampon bölgeler kurmak, hem teknik hem de stratejik açıdan hayli karmaşık bir sıkıntı.

BÖLGENİN KARMAŞIK DEMOGRAFİK YAPISI

İkinci olarak, kuzey hudut bölgeleri bilhassa Güney Lübnan ve Güney Suriye tarihî olarak ağır yerleşim alanları ve karmaşık bir etnodinsel demografiye sahip. Camp David sonrası Sina’da olduğu üzere nüfusu seyreltilmiş bölgelerde güvenlik jenerasyonları oluşturmak, burada demografik yapının yoğunluğu nedeniyle pratikte mümkün değil. İsrail’in bu bölgelerde “nüfus mühendisliği” yoluyla geniş ölçekli boşaltmalar ya da yine yerleşim siyasetleri yürütmesi, sırf insani krizleri tetiklemekle kalmayacak, tıpkı vakitte bölgesel ve milletlerarası yansıyı de artıracaktır. Bu da “Sina Modeli”nin kuzeyde askeri, siyasi ve insani maliyetler açısından çok daha riskli hale gelmesine yol açıyor.

Tüm bu kısıtlayıcı şartlara karşın İsrail’in Suriye ve Lübnan hudutlarında “Sina Modeli”ni uygulamakta ısrar etmesi, bölgedeki çatışma dinamiklerini daha da derinleştirecek bir tesir ortaya çıkaracaktır. Bu tıp bir stratejik ısrar, hududa yakın bölgelerde ağırlaşan askeri operasyonların süreklilik kazanmasına, sivil alanların savaş alanına dönüşmesine ve bölgesel istikrarsızlığın kalıcılaşmasına neden olabilir. Hasebiyle İsrail’in kuzey hududunda Sina tipi bir güvenlik nizamı kurma arayışı, Lübnan ve Suriye’nin güneyinde uzun sürecek bir tansiyon ve karmaşaya yol açacaktır.