HPV aşısında yeni dönem! Yıl sonunda aşı programında ancak başlar hâlâ karışık… Yan tesir telaşı sürüyor! İşte 13 soruda tüm merak edilenler

Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu,12 Haziran‘da katıldığı programda insan papilloma virüsü (HPV) için aşı programı başlatılacağını açıkladı. Memişoğlu, yıl sonuna kadar başlayacak programla 13 yaşındaki tüm çocuklara aşı yapılacağını, 15 yaşın üstündekilerden de isteyenlerin aşılanacağını söyledi.

Kadınların en çok yakalandığı kanser tiplerinden biri olan rahim ağzı kanserine karşı hayli tesirli olan HPV aşısı, dünyada 107 ülkede rutin aşı takvimi içinde bayanlara uygulanıyor.

HPV çoğunlukla bayanları tehdit eden bir sıkıntıymış üzere gözükse de erkekler için de riskli ve kansere neden oluyor.

HPV aşısı rutin aşı takviminde bulunan ülkelerde yapılan çalışmalar, aşılanan kişi sayısının artmasıyla HPV kaynaklı kanserlerin görülme sıklığının azaldığını ortaya koyuyor.

Sadece çocuklar için değil yetişkinler için de hayati ehemmiyet taşıyan bu aşı hakkında da bilgi kirliliği bilhassa çocuğu olan ailelerin başında birtakım soru işaretlerine neden oluyor. Biz de HPV’nin hem bayanlar hem erkekler hem de çocuklar üzerindeki tesirlerini Prof. Dr. Ürolog Ege Can Şerefoğlu ve Jinekolojik Onkoloji Uzmanı Prof. Dr. İlkkan Dünder konuştuk.

İşte HPV aşıları hakkında13 soru 13 cevap…

1- Öncelikle HPV nedir, nasıl bulaşır?

İlkkan Dünder: Human Papilloma Virüsü’nün baş harflerinden oluşan bir kısaltma ile anılan insan papilloma virüsü dünyada çok yaygın olarak görülen ve 200 civarında farklı tipleri olan bir virüs ailesidir. Bulaş yolu canlıdan canlıya temas ile gerçekleşmektedir. Cansız bir nesneden canlıya virüsün geçişi gösterilememiştir.

2- Erkeklerin çoğunluğu HPV’yi bayanlar kadar önemsemiyor ya da tehlikenin farkında olan erkek sayısı hayli az. HPV erkeklerde hangi kanser tiplerine neden olabilir?

Ege Can Şerefoğlu: Erkeklerde ekseriyetle el, ayak ve genital bölgede lezyonlara neden olan HPV son yıllarda anüs etrafında, ağız ve boğaz lezyonlarına da neden olabiliyor. Nüfuz ettiği hücrelerde denetimsiz çoğalmaya neden olan HPV virüsünün başta penis kanseri olmak üzere erkeklerde birçok kanser tipi ile bağlı olduğu biliniyor. HPV’nin testis kanseri ile alakasını gösteren bilimsel bilgi yoktur fakat penis kanserinin en kıymetli nedenlerinden biridir. HPV’nin 40’tan fazla çeşidi genital bölgede siğile neden olabilir.

Özellikle HPV tip-16 ve tip-18’in penis kanseriyle bağlantılı olduğu saptanmıştır. Ayrıyeten HPV’nin erkek kısırlığına yol açabileceğine dair yeni bilimsel bulgular mevcuttur.

İlkkan Dünder: Erkeklerde bilhassa penis kanseri ve anüs kanserleri HPV kökenli olabilmektedir. Bunun dışında bir kısım boğazda gelişen kanserlerden de HPV sorumludur.

3- Erkeklerde HPV virüsü olduğu nasıl anlaşılır? Erkekler için bu türlü rutin bir test var mı?

Ege Can Şerefoğlu: Erkeklerde HPV tanısı çoklukla muayene ile konur. Deriden kabarık olan karnabahar gibisi lezyonların varlığı, HPV lezyonları için tipiktir. Hastalar çoklukla genital bölgelerinde fark ettikleri koyu renkli, yüzeyden kabarık lezyonların varlığı nedeniyle bir tabibe başvurur.

Tanıdan emin olunmayan durumlarda biyopsi yapılarak teşhis katılaştırılır. Deri ve mukozalardan alınan sürüntülere uygulanan birtakım nükleik asit testleri de HPV tanısı için kullanılır lakin bu testler masraflı olduğundan klinik pratikte nadiren uygulanır. Üroloji yahut dermatoloji uzmanınca muayene edilen hastada çoklukla HPV tanısı basitçe konulur ve nadiren ileri tetkikler gerekir.

İlkkan Dünder: Olağan ki erkeklerde de HPV testi yapılıyor. Lakin erkeklerde HPV var olsa dahi 100 olumlu erkeğin 70’inde sonuç negatif (yani virüs var olduğu halde testte yok) çıkıyor.

4- Kız çocukları üzere erkek çocuklarının da aşılanması gerekir mi?

Ege Can Şerefoğlu: Katiyetle gerekir. Birçok Avrupa ülkesi ve ABD bu nedenle rutin HPV aşılama programlarında kız ve erkek çocuklarına birlikte yer veriyor. Şunu unutmamak gerekir: Aşılanmayan erkek çocuklar ileride bayan partnerlerine bu hastalığı bulaştırıp onların rahim ağzı kanseri olmasına yol açabilir.

HPV aşısı birçok ülkede erkek çocuklarının da rutin aşı programına alınmıştır. Örnek olarak ABD, İngiltere, İtalya, Almanya üzere gelişmiş ülkelerin yanı sıra Brezilya, Arjantin, Türkmenistan üzere gelişmekte olan ülkeler kız çocukları üzere erkek çocuklarına da HPV aşısı uyguluyor.

Ülkemizin de dahil olduğu gelişmekte olan ülkelerde ise erkeklerin HPV aşısı yaptırmaları şimdi kâfi yaygınlığa ulaşmadı. Çoklu cinsel partneri olan yahut bağışıklık sistemi öbür hastalıklar nedeniyle zayıflayan erkeklerin 45 yaşına kadar HPV aşısı olması öneriliyor.

Kuzeydoğu Ohio Tıp Üniversitesi’nde bulaşıcı hastalıklar alanında profesör olan Richard Watkins, erkek çocukları için HPV aşısını katiyen tavsiye ettiğini söylüyor ve “Dezavantajı yoktur ve kanser riskini azaltabilir” diyor.

Ohio Eyalet Üniversitesi Kapsamlı Kanser Merkezi’nde nüfus bilimleri araştırmacısı olan Electra Paskett, aşılanan erkeklerin HPV’nin diğerlerine yayılmasını durdurmaya da yardımcı olabileceğini söylüyor. “Erkekler HPV için ‘rezervuar’ olarak düşünülür ve bunu partnerlerine iletebilirler.

5- Erkeklerin de aşılanması hastalığın yayılma riskini azaltır mı?

İlkkan Dünder: Katiyetle azaltır. Şöyle ki gerek kız ve gerekse erkek çocuk aşılamalarını yaygın olarak yıllar evvel başlatan Avusturalya’da ne kadar başarılı olunduğu gözlenmiştir. Bu tüm dünyaya örnektir ve birden fazla ülkede kız çocuklarının yanı sıra erkek çocukları da ulusal aşı programına dahil edilmiştir.
Kadınları aşılasak dahi çoklukla virüsü taşıyıcı özelliği olan erkeklerde bu virüs yaygın olarak bulunmaktadır. Erkek çocukların aşılanması ile bayanlara bulaş da önlenmiş olacak ve bu sayede gerek bayanlarda ve gerekse erkeklerde gelişen HPV kaynaklı birtakım hastalıklar ve HPV ilintili kanserler tümüyle ortadan kalkacaktır.

6- HPV aşısı ne kadar erken yaşta yapılırsa o kadar yeterli mi? Aşı ne kadar mühlet koruyor?

İlkkan Dünder: HPV aşısı 9 yaşından itibaren yapılabilir. Virüs bilhassa cinsel ilgi ile daha yaygın bulaştığından, bu aşıyı cinsel alaka başlamadan evvel ortalama 12-13 yaşlarında yapmak en yanlışsız yaklaşım olacaktır.

HPV aşısının şimdiki datalara nazaran hayat uzunluğu koruyacağı tarafında fikirlerimiz gitgide güçlenmektedir. Birinci aşı yapılan şahısların korunma kıymetleri günümüzde hala geçerlidir.

7- HPV aşısı tüm dünyada kaç yıldır uygulanıyor? Yan tesirleri var mı? İnançlı mi?

İlkkan Dünder: Yaklaşık 20 yıldır HPV aşıları uygulanmaktadır. Yan tesirleri konusu maalesef çarpıtılmakta ve topluma yalan-yanlış birtakım bilgiler pompalanmaktadır. Milyonlarca doz aşı yapılmış olmasına karşın, bugüne kadar önemli bir yan tesir gözlenmemiştir. Dünya Sıhhat Örgütü tarafında “ileri derecede inançlı aşı” olarak tanımlanmıştır.

8- Ülkemizde bu yılın sonunda 13 yaş ve üzerine uygulanacak bu aşı erkek çocuklarını da kapsıyor mu?

İlkkan Dünder: Şimdi Sıhhat Bakanlığımızın bu mevzuda net bir açıklaması yok, fakat yakın gelecekte Bakanlığımızın bu mevzuda hassasiyet göstereceğinden hiç kuşkumuz bulunmamaktadır.

9- HPV bulaştıktan sonra aşı yapılmasının bir yararı var mı?

Ege Can Şerefoğlu: HPV bulaştıktan sonra da aşılama yapılabilir. Bu aşıların mevcut lezyonların tekrar riskini azalttığı bildirilmiştir. Ayrıyeten HPV aşıları kanser ile alakalı olan ve daha ender görülen HPV cinslerine yönelik geliştirilmiştir. HPV’nin çok fazla alt tipi mevcut ve bu nedenle HPV aşısı sayesinde şimdi edinilmemiş olan tehlikeli HPV alt tiplerine karşı müdafaa sağlanabiliyor. Bu yüzden şahıslarda genital siğil olup olmamasına bakılmaksızın aşılama öneriliyor.

10- Bir devir cinsel hayatı olan ancak şu an faal olmayan bir kişi de HPV riski devam eder mi?

İlkkan Dünder: HPV virüsleri bedene girdikten sonraki 2. yılın sonunda ortalama % 90 oranında beden bağışıklık sistemi tarafından yok edilir.

11- HPV aşısı çocuklarda cinselliğe olan ilgiyi ve merakı arttır mı?

İlkkan Dünder: Bu mevzu aşının birinci çıktığı yıllarda birtakım köşe müellifleri tarafından gündeme getirilmişti. Memleketler arası birtakım makalelerde HPV aşısının yapılmasının çocuklarda cinsel davranışlarda rastgele bir farka yol açmadığını belirtiliyor.

Seksolog ve Cinsel Sıhhat Bağlantıcı Rayka Kumru: Aşı birinci çıktığı devirlerde şöyle bir dert vardı. Aslında hala da birebir telaş var. Biz bu aşıyı yaparsak kızlar daha rahat cinsellik yaşayabilir mi? Genç kızlar bu aşı ile birlikte cinsel olarak daha etkin hale geliyor mu? Erken yaşta partnerli bir biçimde cinsellik deneyimlemeye başlarlar mı? HPV aşısının cinsel davranışlar üzerinde rastgele bir farklılığa neden olup olmadığını ölçen 2 yeni araştırma var. Bu araştırmalar bunun bu türlü olmadığını doğruladı. Bu noktayı destekleyen tek mevzu HPV ve HPV ile ilgili algı ve davranış araştırmaları değil. HPV aşısının da dahil olduğu öbür cinsel sıhhat ve üreme sıhhati hizmetlerine erişim arttığı vakit, meraklanmaya, teşvike, daha erken yaşta cinselliğe değil, tam karşıtı daha geç yaşta ve daha az partnerli cinsel davranışa yol açtığı, daha inançlı ve net karar vermelerine neden olduğu biliniyor.

12- Aşı olmuş bir kişi yeniden de HPV’ye yakalanabilir mi?

İlkkan Dünder: Aşının içerdiği HPV tiplerine yakalanması imkansız üzere görülmekte lakin hami aşının içermediği HPV tiplerine yakalanmak mümkün. Fakat aşının içermediği HPV tipleri çok az görülen, yaygın olmayan tiplerdir.

13- HPV bulaştıktan sonra aşı yapılmasının bir yararı var mı?

İlkkan Dünder: Üstte da belirttiğim üzere HPV nin çok fazla çeşidi bulunmaktadır. Şahısta hangi tip HPV nin olduğu, aşının içerdiği tiplerden kaçının şahısta olduğu değerlidir. Bu nedenle bu soruya net bir yanıt verilemez. Kişi bazında kıymetlendirilir ve yapılıp yapılmayacağı doktor tarafından belirlenir.