Avrupa kavruluyor! Sıcaklıklar rekor kırarken klima kullanımı neden hala hayli az? ‘Sıcaklığı 4 derece arttırıyor’

Avrupa genelinde hissedilen kavurucu sıcak hava dalgası, milyonlarca insanı sıcaklıklara ahenk sağlamaya zorluyor. Geceleri bile sıcaklıkların 32 santigrat derecenin altına düşmediği birtakım bölgelerde, iklim değişikliğinin tesirleri giderek daha besbelli hale geliyor.

Aşırı sıcaklara karşın Avrupa’da klimalar hala epey nadir. ABD’deki konutların neredeyse %90’ında klima bulunurken, Avrupa’da bu oran yaklaşık %20. Birleşik Krallık’ta meskenlerin yalnızca %5’i, Almanya’da ise %3’ü soğutma sistemlerine sahip.

Türkiye’de ise 2024 TÜİK datalarına nazaran meskenlerde klima kullanım oranı %32, iş yerlerinde ise %50’yi geçti.

BU VAKTE KADAR GEREKSİNİMLERİ YOKTU AMA…

Bunun temel nedeni, Avrupa’nın, bilhassa kuzey bölgelerinin, tarihî olarak uzun periyodik çok sıcaklara ihtiyaç duymaması. Uluslararası Enerji Ajansı Güç Verimliliği ve Kapsayıcı Geçişler Ofisi Başkanı Brian Motherway, “Avrupa’da klima geleneğimiz yoktu zira nispeten yakın vakte kadar büyük bir muhtaçlık değildi” diyor.

Bu durum, klimanın klasik olarak bir lüks olarak görülmesine yol açtı, çünkü suramı ve işletmesi değerli olabiliyor. Birçok Avrupa ülkesinde güç maliyetleri ABD’ye nazaran daha yüksekken, gelirler ekseriyetle daha düşük.

Rusya’nın 2022’de Ukrayna’yı işgal etmesinden bu yana güç fiyatları daha da yükseldi; AB, Rus petrol ve gazına olan bağımlılığını etaplı olarak sona erdirmek için adımlar atıyor. Fiyatlar 2022’deki birinci güç krizinden bu yana istikrara kavuşmuş olsa da bir klima ünitesini çalıştırmanın maliyeti birçok Avrupalı için hala ulaşılmaz durumda.

MİMARİ VE BÜROKRATİK ENGELLER

Güney Avrupa’daki kimi binalar, kalın duvarları, güneşi içeri almayan küçük pencereleri ve hava akışını maksimize edecek dizaynlarıyla sıcaklar düşünülerek inşa edilmişti. Bu, binaların daha serin kalmasına yardımcı oldu ve yapay soğutma gereksinimini azalttı. Lakin, Avrupa’nın öbür bölgelerindeki meskenler sıcaklar göz önünde bulundurularak tasarlanmadı.

Motherway, “Yazın nasıl serin kalacağımızı düşünme alışkanlığımız yoktu. Bu nitekim nispeten yeni bir olgu” diyor.

1900’DEN EVVEL İNŞA EDİLEN ÇOK SAYIDA YAPI VAR

Kıtadaki binalar ekseriyetle daha eski ve klima teknolojisi yaygınlaşmadan evvel yapıldı. Kaydedilen en sıcak haziran ayını geride bırakan İngiltere’de, her altı meskenden biri 1900’den evvel inşa edilmiş.

Motherway, eski meskenlere merkezi soğutma sistemleri kurmanın imkânsız olmasa da daha güç olabileceğini belirtiyor. Birleşik Krallık’taki Air Conditioning Company yöneticisi Richard Salmon ise, “Daha büyük bir sorun ekseriyetle bürokratik engeller” diyor. Salmon, Birleşik Krallık yetkililerinin, bilhassa muhafaza altındaki bölgelerde yahut tarihi binalarda, dış ünitelerin görsel görünümü nedeniyle klima suram müracaatlarını sık sık reddettiğini belirtiyor.

İKLİM AMAÇLARI VE ÇEVRESEL KAYGILAR

Avrupa’nın 2050 yılına kadar ‘iklim nötr’ olma taahhüdü de yaygın klima kullanımına karşı bir faktör. Klimalar yalnızca güç oburu olmakla kalmıyor, tıpkı vakitte dışarıya ısı yayıyor. Paris’teki klima kullanımını inceleyen bir araştırma, dış sıcaklığı yaklaşık 2 ila 4 santigrat derece artırabileceğini ortaya koydu. Bu tesir, Avrupa’nın ekseriyetle ağır kentlerinde bilhassa şiddetli hissediliyor.

Bazı ülkeler klima kullanımını sınırlayıcı tedbirler de getirdi; İspanya, 2022’de kamuya açık yerlerdeki klimaların güçten tasarruf etmek maksadıyla 27 santigrat derecenin altına ayarlanmamasını öngören kurallar yürürlüğe koydu.

DEĞİŞEN TAVIRLAR VE GELECEK İKİLEMİ

Ancak, kıtanın dünyanın geri kalanından iki kat daha süratli ısınan bir iklim sıcak noktası haline gelmesiyle birlikte, Avrupa’daki klima konusundaki tavırlar ve tasalar değişiyor. Kıta, güç ağır klimaları benimseme ve bunun getirdiği olumsuz iklim tesirleriyle yüzleşme ya da giderek ısınan geleceğiyle başa çıkmak için alternatif yollar bulma ikilemiyle karşı karşıya.

UK Green Building Council Yöneticisi Yetunde Abdul, “Evlerimizin yalnızca soğuğa değil, giderek daha acımasız hale gelen sıcaklığa da güçlü olması gerekiyor” diyor.

Avrupa’da klima kullanımının arttığına dair açık işaretler var. Bir Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) raporu, AB’deki klima ünitesi sayısının 2050 yılına kadar 275 milyona çıkmasının beklenen olduğunu, bu sayının 2019’daki sayının iki katından fazla olduğunu ortaya koydu. Air Conditioning Company’den Salmon, klima talebinin “son beş yılda konut taleplerinin üç katından fazla arttığını” belirtiyor.

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNİ KÖTÜLEŞTİREN BİR KISIR DÖNGÜ

Oxford Üniversitesi’nden Doçent Radhika Khosla, fosil yakıtla çalışan klima kullanımının gezegeni ısıtan kirliliği artırdığını ve bunun da sıcaklıkları artırarak “iklim değişikliğini kötüleştiren kısır bir döngüyü” beslediğini belirtiyor.

IEA’dan Motherway, çok sıcakların ve sıhhat üzerindeki tesirlerinin artmasıyla Avrupa’da klima konusundaki zihniyetlerin kuşkusuz değişeceğini söylüyor. Buradaki asıl zorluk, potansiyel olarak büyük iklim tesirlerini azaltmak için soğutma sistemlerinin verimliliği konusunda güçlü düzenlemeler yapıldığından emin olmak.

Motherway, “Çünkü bugün satılan her klima, önümüzdeki on yahut yirmi yıl boyunca güç kullanımını ve emisyonları kilitliyor. Bu yüzden bunu baştan gerçek yapmamız önemli” diye ekliyor.

CNN’in ‘European summers are getting brutally hot. So why is air conditioning so rare?’ başlıklı haberinden derlenmiştir.