ABD’nin Türkiye Büyükelçisi Tom Barrack’ın Azerbaycan’ı Ermenistan üzerinden Nahçıvan’a bağlaması öngörülen Zengezur koridorunun işletmesine talip olması Zengezur tartışmalarını gündemin üst unsurları ortasına taşıdı.
BARRACK NE DEDİ
Barrack geçen cuma New York’ta basın mensuplarına yaptığı açıklamada, “ABD, Güney Kafkaslar bölgesinde Azerbaycan ile Ermenistan’ın bir an evvel ortalarında anlaşabilmesi için Zengezur koridoru sorununa tahlil bulabilir. Ermenistan topraklarından geçen ulaşım sınırının yaklaşık 32 kilometrelik kısmı Amerikan şirketleri tarafından 100 yıllığına Ermenistan’dan kiralanarak işletilebilir” dedi.
ERMENİSTAN TEPKİLİ
ABD Büyükelçisi Barrack’ın teklifine reaksiyon veren Ermenistan hükümeti sözcüsü Nazeli Bagdasaryan, “Ermenistan, hâkim topraklarının hiçbir kesimini üçüncü ülkelere devretme görüşmesi yapmamış ve yapmayacak. Ermenistan’ın Sunik bölgesinden geçen Zengezur’un kontrolünün öteki bir devlete yahut şirketlere devredilmesi kelam konusu olamaz” açıklamasını yaptı.
PAŞİNYAN TEPKİ ÇEKTİ
Barrack’ın sözleri Türkiye ve Azerbaycan ile olağanlaşma arayan Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan’ı uzunluk maksadı yaptı. Muhalif isimler, “Paşinyan vatanımızı modül parça satmak istiyor” diyerek reaksiyon gösterdi. Türkiye, Ermenistan üzerinden geçmesi beklenen karayolu ve demiryolunda oluşması öngörülen ulaşım çizgisinin bir an evvel çalışmaya başlamasını istiyor. Böylelikle Çin’den Avrupa’ya kadar Orta Koridor diye isimlendirilen ulaşım sınırı devreye girmiş olacak. Türkiye tüm ilgili tarafların isteği ve çıkarlarına hizmet edecek biçimde koridorun hayata geçirilmesini hedefliyor.
ERİVAN NE İSTİYOR
Ermenistan ile Azerbaycan ortasında imzaya hazırlanmakta olan “Büyük barış anlaşması” metninin yüzde 90 oranında imzaya hazırlandığı biliniyor. Aliyev ile Paşinyan ortasında tarihi imzanın atılması için Zengezur meseli dahil üç unsur tahlil bekliyor. Başka iki unsur iki ülkenin birbirine karşı tazminat davaları açmaması ve üçüncü ülkelere topraklarını açmaması hususları. Zengezur’un işletime açılabilmesi için Erivan huduttan hududa kendi iç yasa ve yönetmeliklerinin uygulanmasını talep ediyor.
KORİDORU ASLINDA RUSYA DENETLEYECEKTİ
– Karabağ savaşı sonrasında 10 Kasım 2020’de Moskova’da yapılan Rusya, Azerbaycan ve Ermenistan mutabakatı Zengezur’un Ermenistan tarafında kalan kısmının Rus hudut muhafızları tarafından denetlenmesini öngörüyordu.
– Rusya lideri Vladimir Putin, üçlü ateşkes mutabakatıyla Güney Kafkaslar bölgesinde Azerbaycan’ın zaferine ortak olmayı planlarken, 2022’de Ukrayna’ya yönelik başlattığı askeri müdahale sonucunda Kafkaslar bölgesini unutmak zorunda kaldı.
– Bu ortada Ermenistan ile Rusya’nın ortası açıldığı üzere, Rusya’nın Azerbaycan ile olan alakaları de 2024 yılında Çeçenistan üzerinde vurulan yolcu uçağı ve Rusya’daki Azerbaycan diyasporasına baskılar yüzünden kriz devrine girdi.
– Günümüzde ne Ermenistan ne de Azerbaycan Rusya’nın bölgede kelam sahibi olmasını istiyor.
– Rusya’nın halihazırda Zengezur projesinde varlığı yalnızca demiryolları düzeyinde kaldı. Ermenistan Demiryolları büsbütün Rus Devlet Demiryolları “RJD” şirketine bağlı olduğu için Zengezur demiryolu sınırının restore edilmesi Rusların koyacağı hale bağlı. Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, Rusya’yı koridor projesinden büsbütün uzaklaştırmak için demiryollarını devletleştirerek Rusya’yı ortadan çıkartabilir.
