Antarktika’nın altındaki gizli dünya! Sinyaller neyin habercisi? ‘Karanlık unsurla karşı karşıyayız’

Yeryüzünün en soğuk ve en izole kıtası olan Antarktika, sadece kuvvetli iklim şartlarıyla değil, tıpkı vakitte altında sakladığı sırlarla da bilim dünyasının ilgisini çekmeye devam ediyor. 34 milyon yıldır kalın buz katmanlarıyla kaplı olan kıta, dünyanın tatlı su rezervlerinin yaklaşık yüzde 70’ini barındırıyor.

Ancak Antarktika yalnızca donmuş bir çöl değil; altında gizlenmiş dağlar, vadiler, gömülü ırmak yatakları ve hatta bilinmeyen sinyallerle dolu gizemli bir coğrafya yatıyor!

Son periyotta yayımlanan iki büyük araştırma, bu kıtanın altında milyonlarca yıl boyunca gizli kalmış jeolojik yapıların günümüzdeki buz hareketleriyle nasıl ilişkilendiğini ve iklim değişikliğine nasıl karşılık verdiğini gözler önüne serdi.

Durham Üniversitesi öncülüğündeki bir memleketler arası araştırma takımı, Doğu Antarktika’nın Prenses Elizabeth Toprakları ile George V Toprakları ortasında yer alan 3500 kilometrelik kıyı şeridinde daha evvel haritalanmamış geniş düz yüzeyler keşfetti. ‘Radyo-eko sondajı’ ismi verilen radar teknolojisi kullanılarak yapılan taramalar, buzun altında dikkat cazibeli bir biçimde düz, geniş alanlar olduğunu ortaya koydu.

BÜYÜK IRMAK SİSTEMLERİNDEN KALMA ANTİK KARA MODÜLLERİ OLDUĞU DÜŞÜNÜLÜYOR

Nature Geoscience dergisinde yayımlanan çalışmaya nazaran, bu düzlüklerin 80 milyon yıl evvel Avustralya ile Doğu Antarktika’nın ayrılması sırasında oluşan büyük ırmak sistemlerinden kalma antik kara kesimleri olduğu düşünülüyor. Bugün, bu yüzeylerin üzeri yavaş hareket eden kalın buz katmanlarıyla kaplı durumda.

Araştırmanın başyazarı Dr. Guy Paxman, “Bu yüzeyler 30 milyon yıldan uzun müddettir büyük ölçüde bozulmadan kalmış. Bu, buzun kimi alanlarda yeri aşındırmak yerine koruduğunu gösteriyor. Bu yapılar, sırf dünyanın değil, Güneş Sistemi’ndeki rastgele bir karasal gezegenin en gizemli görüntülerinden biri olabilir” sözlerini kullandı.

‘ARTIK ELİMİZDE DAHA NET BİR TABLO VAR’

Newcastle Üniversitesi’nden jeofizikçi Prof. Neil Ross da bu keşfin, Antarktika’nın buzul geçmişine dair büyük resmi daha yeterli anlamamıza yardımcı olduğunu söylüyor:

“Bu çalışma, uzun müddettir çeşitli radar datalarıyla kesimli olarak bildiğimiz düz yüzeylerin aslında çok daha yaygın ve sistematik olduğunu ortaya koyuyor. Bu yüzeyler, iklim geçmişiyle buz hareketi ortasındaki alakayı daha net kurmamıza imkan sağlıyor.”

Bu düzlükler, daha derin buz altı hendeklerle birbirinden ayrılmış durumda. Araştırmacılar, bu yapıların günümüzde buzun akış suratını yavaşlattığını ve bu nedenle de global ısınmanın tesirlerine karşı bir tampon vazifesi gördüğünü düşünüyor.

BUZUL DAVRANIŞLARI VE İKLİM REAKSİYONLARI ORTASINDAKİ BAĞ NETLEŞİYOR

Araştırmalar yalnızca yüzey halleriyle hudutlu değil. Bilim insanları, bu düz yüzeylerin milyonlarca yıl öncesindeki jeolojik süreçlerle şekillendiğini ve bugün buzun hareketini nasıl yönlendirdiğini anlamaya çalışıyor. Bilhassa East Antarctic Ice Sheet (EAIS) yani Doğu Antarktika Buz Tabakası’nın altındaki topografyanın, bu dev buz kütlesinin iklim değişikliği karşısındaki direncini ve davranışını direkt etkilediği düşünülüyor.

Radar datalarının ayrıntılı tahlilinde, bu yüzeylerin deniz düzeyinden 200 ile 450 metre ortasında yükseltiye sahip olduğu ve okyanus istikametinde yavaşça eğimli olduğu görüldü. Bu da bir vakitler ırmaklar ve tektonik hareketlerle şekillenmiş geniş kıyı ovalarının modülleri olduklarına işaret ediyor.

Bu yapıların bugüne dek korunmuş olması, Antarktika’nın buzul geçmişinde ağır bir aşınma yaşanmadığını ve kimi bölgelerde buzun yer hallerine nazik davrandığını gösteriyor. Bu bilgi, gelecekte EAIS’in global deniz düzeyine nasıl tesir edeceğini iddia etmek için geliştirilen modellerin doğruluğunu artırabilir.

BUZUN İÇİNDEN GELEN BİLİNMEYEN SİNYALLER! ‘BİLMEDİĞİMİZ YENİ PARÇACIK TİPLERİYLE YA DA KARANLIK HUSUSLA KARŞI KARŞIYAYIZ’

Bilim insanlarının dikkatini çeken tek şey yer halleri değil. ANITA (Antarktika Darbeli Geçiş Anteni) isimli bir deneysel sistem, buz katmanının derinliklerinden gelen ve mevcut fizik kurallarıyla açıklanamayan radyo sinyalleri tespit etti. Olağanda nötrino üzere az parçacıkları izlemek için tasarlanan aygıt, buzun altından gelen ve fizikî olarak imkânsız görünen açılardan sinyaller aldı.

Pennsylvania Eyalet Üniversitesi’nden astrofizikçi Dr. Stephanie Wissel, “Bu radyo dalgaları 30 derece üzere epeyce dik bir açıdan geliyordu. Bu, bugüne kadar gözlemlemediğimiz ve şimdi anlayamadığımız bir olgu. Tahminen de bilmediğimiz yeni parçacık tipleriyle ya da karanlık unsurla karşı karşıyayız” dedi.

Bu müşahedeler, Antarktika’nın yalnızca jeolojik değil, kozmik araştırmalar açısından da ne kadar kıymetli bir laboratuvar olduğunu ortaya koyuyor.

ANTARKTİKA BUZLARI ERİYOR, GLOBAL TEHLİKE BÜYÜYOR!

Öte yandan bilim insanları, Antarktika’daki buz rezervlerinin büsbütün erimesi halinde global deniz düzeyinin 56 ila 58 metre yükselebileceğini öngörüyor. Bu, dünya çapında kıyı kentlerinin ve milyonlarca insanın hayat alanlarının tehdit altında olduğu manasına geliyor. NASA’nın bilgilerine nazaran, El Nino üzere okyanus olayları bile Antarktika buz sahanlıklarında yılda 25 santimetreye kadar erimeye neden olabiliyor.

Ayrıca, Fransa büyüklüğünde buz kütlelerinin okyanusa sürüklendiği gözlemlendi. Bu yalnızca deniz düzeyini değil, okyanus akıntılarını, rüzgâr sistemlerini ve hasebiyle global iklimi de direkt etkiliyor. Küçük çaplı kayıpların bile büyük iklim tesirleri yaratabildiği bu sistemde, Antarktika’nın dikkatle izlenmesi hayati ehemmiyet taşıyor.

TÜM BUNLAR İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNİN TESİRLERİNE KARŞI ALACAĞIMIZ TEDBİRLERİ ŞEKİLLENDİREBİLİR

Özetlemek gerekirse Antarktika’da yapılan bu araştırmalar, sırf akademik bir merak değil; tıpkı vakitte insanlığın geleceği için kritik bilgiler sağlıyor. Kıtanın altında gizli yüzey biçimleri ve fizik ötesi sinyaller, tabiatın geçmişine ve geleceğine dair derin ipuçları barındırıyor.

Hem yer hallerinin milyonlarca yıl boyunca nasıl korunduğunu, hem de bugün buzun nasıl hareket ettiğini anlayabilmek, iklim değişikliğinin tesirlerine karşı alacağımız tedbirleri şekillendirebilir. Bilim insanları, bu bölgelere dair daha fazla bilgi toplayarak iklim modellerini geliştirmeyi ve global ısınmanın en çok etkilediği yerlerden biri olan Antarktika’nın geleceğini daha sağlıklı öngörmeyi hedefliyor.

Daily Mail’in “Scientists make surprising discovery about what lies beneath the Antarctica Ice Sheet” başlıklı haberi ile Nature Geoscience mecmuasında yayımlanan “Extensive fluvial surfaces at the East Antarctic margin have modulated ice-sheet evolution” başlıklı bilimsel makalenin bulgularından yararlanılmıştır.