18 yıl boyunca çocuk sahibi olmak için her şeyi yapmışlardı.. Yeni bir teknoloji sayesinde ‘imkânsız’ görülen gerçek oldu: Bebek aralık ayında geliyor!

Bebek sahibi olabilmek için 18 yıl boyunca ellerinden geleni yapan bir çift, yıllarca doktor doktor ülke ülke gezdi lakin bir sonuç elde edemedi. Çünkü baba adayında ender görülen bir sorun olan ve erkeklerde kısırlığa yol açan azospermi vardı. 

Tüp bebek (in vitro fertilizasyon yani IVF) tedavisinde bayanın yumurtası erkeğin meni örneğinden alınan spermlerle laboratuvar ortamında birleştirilerek bir embriyo üretiliyor. Akabinde embriyo bayanın rahmine yerleştiriliyor. Olağan bir meni örneğinde yüz milyonlarca sperm bulunuyor lakin azospermili erkeklerde sperm sayısı çok düşük olduğundan, mikroskopla saatlerce aransa bile sperm bulunamıyor.

Bu nedenle isimlerinin açıklanmasını istemeyen çift son deva olarak yeni bir yaklaşımı denemek için Columbia Üniversitesi Doğurganlık Merkezi’ne başvurdu.

CNN International’ın aktardığına nazaran, kelam konusu yeni yaklaşıma “STAR metodu” ismi veriliyor. STAR metodunda, yapay zekâ yardımıyla sperm sayısı sıfır olduğu düşünülen erkeklerdeki kapalı spermler tespit ediliyor. Baba adayından yalnızca araştırma takımına bir meni örneği vermesi isteniyor.

Anne adayı e-posta yoluyla yaptığı açıklamada, “Çok sayıda hayal kırıklığı yaşadığımız için bu kere umutlarımızı minimumda tuttuk” dedi.

BEBEK ARALIK AYINDA DÜNYAYA GELECEK

Doğurganlık merkezindeki araştırmacılar, meni örneğini yapay zekâ sistemiyle tahlil etti. Bunun sonucunda üç bâtın sperm bulundu, toplandı ve yumurtayla birleştirilerek anne rahmine nakledildi. Böylelikle STAR metoduyla birinci sefer başarılı bir hamilelik gerçekleşmiş oldu.

Bebeğin aralık ayında dünyaya geleceğini belirten anne, “Gerçekten gebe olduğuma iki gün boyunca inanamadım. Hala sabahları uyandığımda durumun gerçekliğini sorguluyorum. Taramaları görene kadar gebe olduğuma inanamıyorum” sözlerini kullandı.

Yapay zekânın üreme sıhhatinde kullanılması, ABD’de günden düne yaygınlaşıyor. Yumurta kalitesini ölçmek yahut IVF tedavisi alan hastalarda sağlıklı embriyoları izlemek için yapay zekâdan faydalanan kurumların sayısı artıyor. Hala daha fazla araştırmaya ve teste muhtaçlık var lakin yapay zekânın bilhassa erkek kısırlığın tedavisinde ilerlemeleri beraberinde getireceği düşünülüyor.

TEKNİKERLERİN 2 GÜNDE YAPAMADIĞINI 1 SAATTE YAPTI

Columbia Üniversitesi Doğurganlık Merkezi Yöneticisi Dr. Zev Williams ve çalışma arkadaşları, STAR metodunun azospermi olan erkeklerin meni örneklerinden sperm elde edilmesi hedefiyle kullanılabilmesi için 5 yıldır çalışıyor.

Sistemden elde edilen sonuçların kendilerini şoke ettiğini belirten Williams, “Bir hasta bir örnek verdi ve üst düzeyde eğitimli teknikerler 2 gün boyunca bu örnekte sperm aradı lakin başarılı olamadı. Akabinde tıpkı örneği yapay zekâ tabanlı STAR sistemine tahlil ettirdik. STAR, bir saat içinde 44 sperm buldu. O anda bu teknolojinin oyunun kurallarını değiştireceğinin ve hastalar için çok büyük bir fark yaratacağının farkına vardık” diye konuştu.

Bir meni örneği, özel olarak tasarlanmış bir çipin üzerine konup mikroskobun altına yerleştirildiğinde, açılımı “Sperm Tracking and Recovery” olan STAR sistemi mikroskobu yüksek süratli bir kameraya ve çok güçlü bir görüntüleme teknolojisine bağlıyor. Sperm hücrelerini tanıyacak formda eğitilmiş olan sistem, 1 saatten daha az müddette 8 milyon kareden fazla fotoğraf çekerek menideki spermleri tespit ediyor.

SPERM HÜCRELERİNE HİÇBİR ZİYANI YOK

Sistem gördüğü sperm hücrelerini anında ayrıştırıyor. Bu sayede embriyoloji uzmanları kendi gözleriyle baktıklarında bulup tanımlayamadıkları hücreleri toplayıp tüp bebek için kullanabiliyor.

Williams, “Binlerce samanlıkta bir iğne aramak üzere bir iş, bir saatten daha kısa müddette tamamlanıyor. Üstelik sistem bunu çok narin bir biçimde yapıyor. Rastgele bir ziyanlı lazer ya da boyar husus kullanılmıyor. Bu sayede spermin yumurtayı döllemek için kullanmasında bir sakınca olmuyor” dedi ve ekledi: “Tipik bir meni örneğinde 200-300 milyon sperm bulunur. Bu hastalardaki sperm sayısı ise 2 ya da 3 oluyor. 2-3 milyon demiyorum, yazıyla iki ya da üç. Fakat STAR sisteminin hassasiyeti ve embriyologlarımızın uzmanlığı sayesinde, bu kadar az sayıdaki sperm bile bir yumurtayı başarılı bir formda döllemek için kullanılabiliyor.”

ABD’de yapılan araştırmalar, tüm kısırlık olaylarının yaklaşık yüzde 40’ının erkeklerden kaynaklandığını, kısır erkeklerin yüzde 10’unda ise azospermi olduğunu gösteriyor.

Williams, bu teşhisin birçok vakit üzücü, şoke edici ve beklenmedik olduğunu belirterek, “Azospermisi olan erkeklerin birçok kendilerini büsbütün sağlıklı ve olağan hissediyor. Cinsel işlevlerinde bir bozukluk olmadığı üzere menileri de olağan görünüyor. Lakin mikroskop altında baktığınızda yüzen yüz milyonlarca sperm yerine hücre enkazı ve parçacıklar görüyorsunuz lakin sperm bulamıyorsunuz” dedi.

ZORLU AMELİYATLAR TARİH OLABİLİR

Azosperminin klâsik tedavisinde, spermin hastaların testislerinden direkt alınabilmesi için rahatsızlık verici bir ameliyat uygulanıyor. Testisin bir kısmı bedenden alınıp açılarak içinde sperm aranıyor. Williams bu ameliyatın invazif bir formül olduğunu belirterek, “Birkaç defa uygulandıktan sonra testislerde kalıcı bir iz ve hasar bırakır. Üstelik acı vericidir” diye konuştu.

Yanı sıra hormon ilaçlarıyla da tedavi uygulanabiliyor lakin bu prosedür yalnızca hormon dengesizlikleri olan şahıslarda işe yarıyor.

Williams STAR metodunun yeni bir seçenek olabileceğini belirterek, “Bu sistem bir grup çalışmasıyla geliştirildi ve grubumuzu motive eden şey öbür türlü çocuk sahibi olma fırsatı bulunmayan çiftlere yardım edebilmek oldu” sözlerini kullandı.

STAR metodu şimdilik yalnızca Columbia Üniversitesi Doğurganlık Merkezi’nde kullanılıyor fakat Williams ve meslektaşlarını çalışmayı yayımlatıp başka doğurganlık merkezleriyle de paylaşmak istiyor.

Williams, STAR metodunu kullanarak spermi ayrıştırıp dondurmanın hastalara 3.000 dolara mal olacağını belirterek, “Kısırlık insanlığın geçmişi kadar eski bir deneyim. Tüm insanlık tarihi boyunca başa çıkmak zorunda kaldığımız bir şey. Şu an elimizdeki en ileri teknolojilerin bu çok eski sorunu çözmek için kullanılabileceğini düşünmek sahiden inanılmaz” dedi.

YAPAY ZEKÂ ÜREME SIHHATİNİN GELECEĞİ OLACAK

Öte yandan yapay zekânın azospermisi olan erkeklere yardım etmek için kullanıldığı tek örnek bu değil. Kanada’daki bir araştırma grubu de bu sorunu yaşayan erkeklerin meni örneklerinde bulunan az sayıda spermi arama sürecini otomatize edip hızlandıran bir yapay zekâ modeli kurdu.

Mayo Clinic’te erkek kısırlığı ve iktidarsızlığı konusunda çalışan ürolog Dr. Sevann Helo, parçası olmadığı iki çalışmayı CNN International’a kıymetlendirerek, “Yapay zekânın bu işe çok uygun olmasının sebebi öğrenme temelli olması. Yapay zekâya bir spermin neye benzediğini, biçiminin ne olduğunu ve hangi özelliklere sahip olduğunu gösterdiğinizde, öğrenme algoritması aradığınız görseli bulmanıza yardım ediyor” dedi.

Helo, “Çok heyecan verici. Genel olarak yapay zekânın en azından sıhhat alanında yeni bir sayfa açtığını ve tıptaki meselelere bakışımızda ihtilal yaratacağını düşünüyorum” diye konuştu.

San Francisco’da yaşayan üreme endokrinoloğu Dr. Aimee Eyvazzadeh de “Yapay zekâ gözlerimizin göremediğini görmemize yardım ediyor” dedi. Örneğin Stork-A isimli bir algoritma, erken evredeki embriyoların imajlarını tahlil edip hangilerinin sağlıklı olduğunu “şaşırtıcı bir isabetle” tespit edebiliyor. CHLOE isimli yapay zekâ aracı ise dondurulmadan evvel yumurtaların kalitesini belirleyebiliyor.

STAR sisteminin oyunun kurallarını değiştirdiğini vurgulayan Eyvazzadeh, “Yapay zekâ sperm yaratmıyor, var olan ancak neredeyse görünmez durumdaki spermleri bulmamıza yardım ediyor. Bu insanın uzmanlığının yerine geçecek bir gelişme değil, güçlendirecek bir gelişme ve üreme sıhhatinin geleceği bu” diye konuştu.