Tehlike çok büyük! Ergenlerde ekran mühleti 9 saati buluyor, yetişkinler günde 100 sefer telefonunu denetim ediyor
Günümüzde iş ve özel hayatın iç içe geçmesiyle birlikte bireylerin daima erişilebilir olma zorunluluğunun büyük bir ruhsal baskı oluşturduğunu lisana getiren Prof. Dr. Atalay, “Bu durum insanları tükenmişliğe sürüklüyor. Artık birçok ülkede ‘irtibatı kesme hakkı’ üzere uygulamalar konuşuluyor. Daima çevrim içi olmak yalnızca iş ömrünü değil, genel hayat kalitesini de olumsuz etkiliyor” dedi, dijital dünyanın neden olduğu bağımlılık, zihinsel yorgunluk ve toplumsal münasebetler üzerindeki olumsuz tesirlerine karşı ‘dijital detoks’un değerini anlattı.
Günde ortalama 100 kere telefon denetim ediliyor
Dijital bağımlılık giderek artıyor ve artık hayatın her alanını etkiliyor. Bu alandaki bağımlılık giderek artıyor. Dijital teknolojiler o kadar yaygınlaştı ki her an yanımızdalar, her an cebimizdeler. Elbette ki hayatı kolaylaştıran yanlarının farkındayız. O açıdan vazgeçilmezler. Ancak çok uzun saatler boyunca bunu kullandığımızda artık muhtaçlığın ötesine geçen bağımlılığa dönüşüyor.
Günümüzde bir yetişkin günde 6-7 saatini ekran başında geçiriyor. Günde ortalama 100’e yakın kere taşınabilir telefon denetimi yapıyoruz. Bilhassa genç jenerasyonda bu oran çok daha yüksek. Ergenlerin ekran mühletinin günde 9 saati bulabildiğini görüyoruz. Birçok farklı açıdan bağımlılık gelişiyor. Şahıslar, telefonlarını konutta unuttuklarında anksiyete, gerginlik ve konsantrasyon bozukluğu üzere belirtiler yaşayabiliyor. Bu, giderek artan bir sorundur.
Dijital detoksta, bireyler kendi tercihleriyle toplumsal mecralardan uzak duruyor
Günümüzde dijital dünyayla nitekim çok içli dışlıyız. Daima toplumsal medyada, daima taşınabilir telefonlarla aslında dijital dünyaya bağlı hale geldik. Hasebiyle burada geçirilen mühlet giderek artıyor. Bu türlü olduğu vakit günlük hayatın ritmi de aslında bundan olumsuz etkilenebiliyor. Ve beşerler aslında günlük omurdaki toplumsal alakalarına vakit ayıramamaya başladıklarını fark ettiklerinde, zihinsel yorgunluklarının farkına vardıklarında bu mecralardan biraz uzak durmanın kendilerine âlâ olabileceğini anlamaya başladılar. Münasebetiyle dijital detoks diye bir kavram hayatımıza girmiş oldu.
Dijital detoks, bireylerin kendi tercihleriyle belli bir mühlet boyunca taşınabilir telefonlardan, tabletlerden, toplumsal medya mecralarından uzak durmaları manasında kullanılıyor. Dışarıdan bir müdahaleyle değil de bireyin kendi tercihleriyle uyguladıkları bir tecrübe olması değerli burada. Farklı uygulama biçimleri olabiliyor dijital detoksun. Kimileri makul müddetlerde dijital teknolojileri kullanmayı büsbütün kısıtlayabiliyor. Kimileri da muhakkak kullanım mühletleri tanıyarak kısa müddetlerde kullanmaya devam ediyor. Günde 15 dakikadan fazla toplumsal medyada vakit geçirmemek ya da elektronik postaları günde iki defa denetim etmek üzere.
Dijital dünyada daima erişilebilir olma hali nelere neden oluyor?
Özellikle gençler dijital teknolojilerle ağır etkileşim içinde ve bu durum gelişim süreçlerini önemli biçimde etkileyebiliyor. Ergenlik periyodu kimlik ve kişilik gelişiminin devam ettiği hassas bir evredir, dijital mecralarda geçirilen vakit gençler üzerinde derin ruhsal tesirler oluşturuyor.
Gençler toplumsal medyada geçirdikleri vakti, kendi hayatlarıyla kıyasladıklarında sıklıkla yetersizlik hissine kapılıyor. Bu durum, özgüven sıkıntılarına ve duygusal dalgalanmalara yol açabiliyor. Ayrıyeten dijital dünyada daima erişilebilir olma hali, bireylerin gerçek hayattan kopmalarına neden oluyor. Dijital uyaranlara daima maruz kalmak yalnızca gençlerde değil, yetişkinlerde de zihinsel yorgunluk, dikkat dağınıklığı ve unutkanlık üzere sıkıntıları artırıyor.
Odaklanma sorunu artık yaygın bir sorun haline geldi
Sürekli bildirimler almak, içerik akışına maruz kalmak zihnimizin dinlenmesini engelliyor. Bilhassa gençler bu durumdan daha fazla etkileniyor. Odaklanma sorunu artık yaygın bir sorun haline geldi.
Ekran müddeti bilgileri nizamlı takip edilmeli
Dijital detoksa başlamanın birinci adımı farkındalıktır. Ekran müddeti bilgilerinin tertipli takip edilmesi gerekiyor. Ne kadar ve hangi uygulamalarda vakit harcadığımızı görmek gerekiyor. Bu farkındalıkla birlikte gerçekçi maksatlar koymak kıymetli. Örneğin, ‘Günde yalnızca 2 saat toplumsal medyada vakit geçireceğim’ ya da ‘Uyumadan evvelki son 1 saat ekranlara bakmayacağım’ üzere adımlarla başlanabilir.
Ekransız vakitler için bildirimleri kapatın
Dijital dünyadan uzaklaşmanın en tesirli yollarından birinin bildirimleri kapatmak olabilir. Bilhassa sabah birinci iş olarak toplumsal medya kullanımından kaçınılmalı. Bildirimler bizi daima dijital dünyaya çağırıyor. Bu hem ders çalışmayı hem de aile içi irtibatı bozuyor. Ekransız vakit dilimleri yaratmak çok değerli. Örneğin sabah kalkar kalkmaz toplumsal medyaya bakmak yerine kahvaltıdan sonra bakmak üzere küçük değişiklikler büyük fark yaratabilir.
Alternatif uğraşlar geliştirin, birlikte uygulayın
Dijital detoks sürecinde boşalan vakti doldurmak için alternatif uğraşlar kıymetli. Spor yapmak, yürüyüşe çıkmak, kitap okumak üzere faaliyetler detoks sürecini takviyeler. Ayrıyeten bu süreci aile ya da arkadaşlarla birlikte yürütmek daha sürdürülebilir ve keyifli hale getirir.
Dijital sonlar yasaklarla değil konuşarak konulmalı
Dijital sonlar koymak günümüz şartlarında hem mümkün hem de gerekli. Bu yasaklarla değil, aile içinde ortaklaşa inşa edilen kurallarla sağlıklı halde yürütülmesi gerekiyor. Kurallar çocuklara yalnızca bir yasaklama olarak sunulursa bu hem çatışmalara neden olur hem de uygulanmaz. Bunun yerine dijital kullanımı birlikte kıymetlendirerek, çocukla açık ve yaşına uygun bir bağlantı kurmak gerekir. ‘Sana güvenmiyorum, o yüzden yasaklıyorum’ demek yerine, ‘Dijital teknolojileri daha istikrarlı nasıl kullanabiliriz, birlikte konuşalım’ demek, çocukların bu kuralları içselleştirmesini sağlar.
Kurallar yalnızca çocuk için değil, herkes için geçerli olmalı
Dijital sonların tesirli olabilmesi için yetişkinlerin de kendi alışkanlıklarını gözden geçirmesi gerekiyor. Yemek sırasında telefon kullanmamak, yalnızca çocuklara değil, ailedeki herkese uygulanması gereken bir kural olmalı. Ailece karar alınıp birlikte uygulanırsa, çocuklar bu sınırlamalara daha kolay ahenk sağlar. Dijital aile kontratları hazırlanarak vakit ve yer hudutları birlikte belirlenebilir. Örneğin, uyumadan bir saat evvel dijital aygıtların kapatılması üzere kolay lakin tesirli kurallar koyulabilir.
Sürekli erişilebilir olmak ruhsal bir tehdit haline geldi
Günümüzde iş ve özel hayatın iç içe geçmesiyle birlikte bireylerin daima erişilebilir olma mecburiliği büyük bir ruhsal baskıya neden oluyor. Bu durum insanları tükenmişliğe sürüklüyor. Artık birçok ülkede ‘irtibatı kesme hakkı’ üzere uygulamalar konuşuluyor. Daima çevrim içi olmak yalnızca iş ömrünü değil, genel hayat kalitesini de olumsuz etkiliyor. Toplumsal medyada daima diğerlerinin hayatlarını izlemek, insanlarda yetersizlik duygusu ve özgüven kaybı yaratıyor. ‘Herkes benden daha mutlu’ algısı anksiyete ve depresyon üzere sıkıntılara yol açabiliyor.
Mavi ışık, uyku nizamını bozuyor
Ekranlardan yayılan mavi ışık uykuya geçişi zorlaştırıyor. Bu durum uyku kalitesini düşürüyor ve sıhhati olumsuz etkiliyor. Uyku, fizikî ve zihinsel sıhhat için vazgeçilmezdir. Lakin dijital aygıtlar nedeniyle beşerler geç saatlere kadar çevrim içi kalıyor ve gereğince dinlenemiyor. Bu da kronik yorgunluk, dikkat dağınıklığı ve randıman kaybına neden oluyor.
Huzursuzluk, sonluluk ve toplumsal alakalarda bozulma oluyor
Dijital bağımlılık da tıpkı unsur bağımlılığı üzere çeşitli sinyaller veriyor. Kişi dijital ortama ulaşamadığında huzursuzluk, sonluluk yaşıyorsa, geçirdiği müddetler giderek artıyorsa, bu bir bağımlılık işaretidir. Ayrıyeten dijital mecralar nedeniyle aile, arkadaş ya da çocuklarla geçirilen vakit azalıyorsa ve toplumsal bağlar ziyan görüyorsa hudut koymak kural hale gelir.
