‘Adrenal yorgunluğu için birebir’ deniyor, toplumsal medya fenomenleri öve öve bitiremiyor! Kortizol kokteyli nedir, nasıl yapılır?

Kendinizi yorgun ya da bitkin mi hissediyorsunuz? Uyumakta zorlanıyor musunuz? Eliniz daima abur cuburlara mı gidiyor? Toplumsal medya ilacınızı buldu: Kortizol kokteyli.

Meyve suyu, Hindistan cevizi suyu ve tuzdan yapılan bu içeceğin yararlarını öve öve bitiremeyenler, kortizol kokteylinin “adrenal yorgunluğu” ismi verilen durumu bilakis çevirebileceğini argüman ediyor.

Bu paylaşımlarda kronik gerilim halinde kişinin bedenindeki adrenal bezlerinin daha fazla kortizol hormonu ürettiği, bunun sonucunda bezlerin çok çalıştığı ve nihayetinde eksik fonksiyon gördüğü ya da hiç görmediği belirtiliyor.

Paylaşımlarda bu durumun yorgunluk, uyku sıkıntıları, tatlı ve tuzlu yiyecekler tüketme isteğine yol açtığı söz ediliyor.

Peki kortizol kokteyli, toplumsal medyada tez edildiği üzere bu belirtileri ortadan kaldırıp daha yeterli hissetmenize yardımcı olabilir mi? The New York Times bu soruyu beş uzmana sordu…

Uzmanların verdiği karşılıklara geçmeden evvel kortizole biraz daha yakından bakalım… Ekseriyetle gerilim hormonu olarak bilinen kortizol, bedeni tehdit durumlarına karşı hazırladığı için bu ismi alıyor. Lakin kortizolün metabolizmayı, güç düzeyini ve sirkadyen ritmi düzenlemek üzere vazifeleri de bulunuyor.

ABD’nin Minnesota eyaletinin Rochester kentinde bulunan Mayo Clinic’te misyon yapan endokrinoloji uzmanı Dr. Irina Bancos, böbreklerimizin üzerine yerleşmiş iki küçük üçgen olan adrenal bezlerinin her gün daima kortizol salgıladığını belirtti. Kortizol sabah saatlerinde en yüksek düzeyinde oluyor ve uyanık hissetmemizi sağlıyor. Gece ise en düşük düzeyine iniyor, bu sayede dinlenmeniz mümkün oluyor.

Ancak otobüse yetişmek için koşturmak ya da iş yerinde hazırlıksız bir sunum yapmak üzere gerilimli durumlarda, adrenal bezleri ekstra kortizol üretiyor. Bunun sonucunda kandaki glikoz ölçüsü artıyor ve beden şekeri süratlice güç üretmek için kullanabiliyor. Dr. Bancos, bu süreçte tuvalete gitme gereksiniminin da azaldığını, bu sayede karşımızdaki tehdide daha düzgün odaklanabildiğimizi belirtti.

Stresli anlarda yaşanan kısa periyodik kortizol artışları yararlı sonuçlar getiriyor. Fakat iş hayatı ya da ailevi problemler üzere uzun vadeli gerilim faktörleri, kortizol düzeylerinin de uzun mühlet yüksek kalmasına neden oluyor.

Dr. Bancos, bu durumun gece saatlerinde de devam etmesi halinde uyku kalitesinin bozulduğunu belirtti. Makus uyku da kortizol kokteylinin deva olduğu sav edilen yorgunluk ve abur cubur yeme isteği üzere sonuçları doğurabiliyor.

O halde akla şu sorular geliyor: Kortizol kokteylinde tam olarak ne var? Ve daha da kıymetlisi, bu materyaller hakikaten yorgunluğa ve öbür problemlere deva oluyor mu?

Kortizol kokteylinin tanımı değişebiliyor lakin temel materyalleri ortasında meyve suyu (özellikle portakal), Hindistan cevizi suyu ve deniz tuzu öne çıkıyor. Ek olarak kortizol kokteyline krem tartar (mutfaklarda kabartıcı olarak kullanılan potasyum açısından varlıklı bir toz) ya da maden suyu üzere ekstra materyaller de ek edilebiliyor. Kokteyl sözünün çağrıştırdığının bilakis, bu içecekler alkol içermiyor.

Sosyal medya paylaşımlarında, meyve suyundaki C vitamininin, Hindistan cevizi suyundaki potasyumun ve deniz tuzundaki sodyumun, gerilim sonucu yaşanan kayıpları telafi ederek bedendeki “adrenal yorgunluğunu” atmaya yararlı olabileceği belirtiliyor. (Bu nedenle birtakım paylaşımlarda “adrenal kokteyli” tabiri de yer alıyor.

Ne var ki Los Angeles’ta bulunan Cedars-Sinai Tıp Merkezi’nden endokrinolog Dr. Anat Ben-Shlomo, “Adrenal yorgunluğu diye bir şey yoktur” dedi. Yüksek kortizol düzeylerinin uyku kalitesini düşürüp yorgunluğa yol açabileceği yanlışsız olsa da gerilim birtakım toplumsal medya fenomenlerinin sav ettiği üzere adrenal bezlerin “yorulmasına” neden olmuyor.

ABD Ulusal Sıhhat Enstitüleri’nden endokrinoloji uzmanı Dr. Lawrence Kirschner da “Adrenal bezlerin yorulduğuna ya da olağan bir insan üzere hormon salgılama marifetini yitirdiğine dair bir ispat bulunmuyor” dedi.

Öte yandan Columbia Üniversitesi’nde bulunan Columbia Adrenal Merkezi’nin tıp yöneticisi Dr. Salila Kurra, “Ancak adrenal yetmezliği ismi verilen ve hayli ender görülen bir meseleden kelam edebiliriz dedi. Adrenal yetmezliğinin güçsüzlük, yorgunluk, kilo kaybı ve mide bulantısı üzere meselelere yol açabildiğini söz eden Dr. Kurra, “Ancak bu sorun ekseriyetle bir otoimmün bozukluktan ya da hipofiz bezindeki bir meseleden kaynaklanır. Gerilimle alakası yoktur” dedi. Dr. Kurra, adrenal yetmezliğinin kandaki kortizol düzeylerinin ölçülmesiyle teşhis edildiğini de vurguladı.

The New York Times’a konuşan uzmanlar, kortizol kokteyllerinin, toplumsal medyada sav edildiği sonuçları yaratıp yaratmadığına dair bir araştırma olmadığını belirtirken, bu içeceklerin yorgunluğu ya da gerilimi ortadan kaldırma üzere bir tesiri olacağını düşünmediklerini de vurguladı.

Potasyum ve sodyum bedenin sıvı düzeylerinin istikrarda tutulması ve kasların hareketleri açısından değerli mineraller. C vitamini ise yaraların uygunlaşması dahil pek çok değerli işleve sahip. Ne var ki California Üniversitesi San Diego Tıp Merkezi’nden endokrinoloji uzmanı Dr. Jodi Nagelberg, “Ancak istikrarlı besleniyorsanız bu besin unsurlarını zati kâfi ölçüde alıyor olmanız gerekir” diye konuştu.

Turunçgiller ve mango üzere meyvelerle brokoli üzere sebzeler, C vitamini açısından epeyce güçlü. Muz, avokado, tatlı patates üzere eserler de güçlü potasyum kaynakları. Sodyum kelam konusu olduğunda ise birçok kişinin tükettiği ölçü tavsiye edilen seviyenin bile üstüne çıkıyor.

KORTİZOL KOKTEYLİ İÇMENİN BİR ZİYANI OLUR MU?

Dr. Ben-Shlomo, orta sıra kortizol kokteyli tüketmekten bir ziyan gelmeyeceğini lakin tanımların birçoklarının sodyum ve şeker oranının yüksek olduğunun unutulmaması gerektiğini söyledi.

Aşırı sodyum tansiyonu yükseltip kalp krizi ve inme riskini artırabiliyor. Öteki yandan beslenmede çok fazla şeker olması (kaynağı doğal meyve suları olsa bile) Tip 2 diyabet riskini artırıyor.

Örneğin yarım su bardağı portakal suyu, yarım su bardağı Hindistan cevizi suyu ve yarım tatlı kaşığı tuz içeren bir kokteyl tanımında 16 gram şeker ve 1.200 miligram sodyum bulunuyor. (Sağlık otoriteleri günlük tuz tüketiminin 2.300 miligramı aşmamasını tavsiye ediyor.)

Dr. Ben-Shlomo, “Bu besin unsurlarını lif içeriği çok sonlu olan meyve suyundan almak yerine meyve yemeniz sizin için daha yararlı olacaktır” dedi.

Özetle, kortizol kokteylleri serinletici ve lezzetli içecekler lakin güç düzeyinizi yükseltmeleri ya da gerilimi ortadan kaldırmaları çok mümkün değil. Öte yandan bu içeceklerin deva olduğunu sav ettiği adrenal yorgunluğu da gerçek bir sorun değil. Dr. Nagelberg, “Bunun yerine kısa bir meditasyonla, antrenmanla ya da rahatlatıcı bir müzikle geriliminizi atmaya çalışın” dedi.

Dr. Bancos ise kortizol kokteyli içip kendinizi güzel hissediyor olmanızın plasebo tesirinden kaynaklanıyor olabileceğini söyledi. “Yoğun bir günde bir orta verip kendinize bir içecek hazırlamak da geriliminizi azaltıyor olabilir” tabirlerini kullanan Dr. Bancos, sözlerini “Ben bile huzur içinde içeceklerini karıştıran insanların görüntülerini görünce, bir bardak kortizol kokteyli içmek istiyorum. Adeta spa’ya gitmişsiniz gibi” sözleriyle noktaladı.