Ormanlar yanıyor, risk artıyor: Yangın girdabı alarmı! Neden oluyor? Yangınların seyrini nasıl etkiliyor? Uzman isim tarih vererek uyardı…
Bu yaz Türkiye genelinde orman yangınları alarm vermeye devam ediyor. Akdeniz’den İç Anadolu’ya, Ege’den Marmara’ya kadar pek çok vilayette her gün yeni yangın haberleri geliyor. Hava sıcaklıklarının artması ve kuraklıkla birlikte yangın riski her geçen gün yükseliyor, itfaiye ve orman grupları gece gündüz alanda çaba ediyor.
4 KÖY YANGIN TEHLİKESİ NEDENİYLE BOŞALTILDI
Son günlerde Sakarya ve Bilecik hududunda başlayan yangın ise bilhassa büyüklüğü ve tesiriyle gündemde öne çıktı. Sakarya’nın Geyve ilçesinde evvelki gün ormanlık alanda başlayan yangın, kısa müddette Bilecik tarafına sıçrayarak etraftaki dört köyün tahliyesine yol açtı.
Bilecik Valisi Faik Oktay Sözer, “Toplamda Kızılöz, Büyükyenice, Çıkarı ve Borcak köylerimizi boşalttık. Bilecik tarihinin en büyük yangınlarıyla karşı karşıyayız” tabirlerini kullanarak yangının büyüklüğünü ve ciddiyetini vurguladı.
YANGIN HORTUMU DEĞİL ‘YANGIN GİRDABI’
Yangının boyutunu en çarpıcı halde gözler önüne seren görüntü ise Orman Genel Müdürlüğü tarafından paylaşılan ve toplumsal medyada büyük yankı uyandıran, adeta yangın hortumunu andıran imgeler oldu. Ancak İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Toprak İlmi ve Ekoloji Anabilim Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Doğanay Tolunay’dan bu hususla ilgili kıymetli bir ikaz geldi.
Prof. Dr. Doğanay Tolunay, manzaralardaki tabiat olayının ‘yangın hortumu’ değil, ‘yangın girdabı’ olarak tanımlanmasının daha gerçek olacağını söyledi.
Prof. Dr. Tolunay, “Yangın hortumu olarak bilinen olay çoklukla daha yüksek ve uzun olur, hatta bulutlara kadar ulaşabilir. Yüksekliği birkaç kilometreyi bulabilir. Meğer görüntüde gördüğümüz olay daha hudutlu bir yükselişe sahip. Yaklaşık 50 ila 100 metre civarında olduğu anlaşılıyor” dedi.
YANGIN GİRDABI NEDEN OLUŞUYOR?
Prof. Dr. Doğanay Tolunay, yangın girdaplarının nasıl meydana geldiğine ait de şu bilgileri verdi:
“Yangın girdabı bazen alev formunda, bazen de yalnızca duman halinde görülebilir. 2021 yılı yangınlarında benzeri olaylar görüldü. Bu olay, ekseriyetle yanıcı unsurun ağır olduğu bölgelerde (örneğin kuru otlar ya da ağaçların tutuştuğu alanlarda) sıcaklığın artmasıyla başlar. Şayet bu sırada rüzgâr da türbülanslıysa, yangının yarattığı sıcaklıkla birlikte ısınan hava süratle yükselmeye başlar. Bu süratli yükselme, geride bir boşluk bırakır. Etraftaki hava kütlesi bu boşluğu doldurmak üzere hareket ederken girdap oluşur.”
Prof. Dr. Tolunay, oluşan bu girdabın dönerek atmosfere gerçek yükseldiğini belirterek, “Ancak bu bir hortumdan farklıdır. Yangın şiddetliyse girdap içerisinde alevler de görülebilir. Bu alevler 50 ila 100 metre civarında bir yüksekliğe ulaşabilir. Sakarya-Bilecik hududundaki orman yangınında ise bu olayın daha çok duman formunda ortaya çıktığını gözlemliyoruz” tabirlerini kullandı.
RİSK DAHA DA ARTABİLİR!
Eğer yangın girdapları alevli biçimde oluşmaya devam ederse, bu durum etrafta yeni yangınların başlamasına yol açabilir mi?
Bu soruma Prof. Dr. Doğanay Tolunay, “Evet” cevabını verdi. Bilhassa büyük çaplı yangınlarda bu riskin daha da arttığını vurguladı. Bu noktada dikkat çeken tehlike ise, ‘mega yangınlar’ olarak isimlendirilen geniş çaplı orman yangınları. Prof. Dr. Tolunay, bu tip yangınların 10 bin hektar ve üzeri alanları etkilediğini belirterek şu bilgileri paylaştı:
“Mega yangınlarda sıcaklık çok yükseliyor. Yangının alev alev yandığı merkez bölgelerde ısınan hava süratle yükseldiği için burada yangın girdapları oluşabiliyor. En büyük telaşımız de bu: Girdaplar ve beraberindeki rüzgâr hareketleri, etrafa kıvılcımlar saçarak ‘spot ya da nokta yangını’ dediğimiz yeni yangınların başlamasına neden olabiliyor. Bu da yangının yayılımını hızlandırıyor ve denetim altına alınmasını zorlaştırıyor.”
‘10 BİN HEKTARA YAKIN ALAN ZİYAN GÖRÜYORSA, BU MEGA YANGINDIR’
Prof. Dr. Doğanay Tolunay’a yaşanan orman yangınlarının ‘mega yangın’ olarak nitelendirilip nitelendirilemeyeceği tarafındaki soruma ise “Bu halde değerlendirilebilir” karşılığını verdi.
Yangınların hala sürdüğünü ve net yanan alanın şimdi katılaşmadığını belirten Prof. Dr. Tolunay, “Şu an için 6-7 bin hektardan fazla bir alanın yandığı görülüyor. Şayet tek bir yangında 10 bin hektara yakın alan ziyan görüyorsa, bunu ‘mega yangın’ olarak nitelendirebiliriz” tabirlerini kullandı.
‘SAKARYA VADİSİ’NİN POZİSYONU YANGININ SÜRATLİ BİR BİÇİMDE YAYILMASINA NEDEN OLUYOR’
Prof. Dr. Tolunay, yangının başladığı bölgenin coğrafik ve iklimsel özelliklerine de dikkat çekerek şu bilgileri paylaştı:
“Yangın, Sakarya Vadisi’nin içinde yer alıyor. Bu tıp vadilerde hava hareketleri vadi boyunca şiddetlenir. Ayrıyeten bölge, kısmen Akdeniz iklimine benzeri bir yapıya sahip. Bu nedenle kızılçam ve maki üzere kolay tutuşan bitki örtüsü ile kaplı. Birebir vakitte sık ormanlarla çevrili bir alan. Bu ögeler yangının süratli bir biçimde yayılmasına neden oluyor.”
YANGININ YERLEŞİM ALANLARINA SIÇRAMA RİSKİ DÜŞÜK
Prof. Dr. Doğanay Tolunay, yangının yayılma tarafı ve çevresel riskler hakkında da bilgi verdi. Şu an etkin olan yangınların güneyinde, haziran ayında esasen bir kısım alanın yandığını hatırlatan Tolunay, bu durumun yeni yangının yayılma suratını sınırlayabileceğini belirtti.
Prof. Dr. Tolunay ayrıca, yangının seyrettiği bölgenin coğrafik yapısının da tesirli olduğunu vurgulayarak şöyle konuştu:
“Bölge, Sakarya Nehri’nin oluşturduğu alüvyal topraklara sahip ve bu alanlar yüklü olarak tarım toprağı olarak kullanılıyor. Tıpkı vakitte buradan bir otoyol geçiyor. Bu yolun da bir bariyer tesiri oluşturarak yangının yayılmasını durdurabileceğini söyleyebiliriz. Bu nedenle, yangının yerleşim yerlerine ulaşma riski şu kademede düşük görünüyor.”
27 TEMMUZ’A KADAR TÜRKİYE GENELİNDE YANGIN RİSKİ ÇOK YÜKSEK
Prof. Dr. Doğanay Tolunay, orman yangınlarına karşı bilhassa 27 Temmuz Pazar gününe kadar Türkiye genelinde çok dikkatli olunması gerektiğini belirterek, Doğu Karadeniz hariç tüm bölgelerde yangın tehlikesinin en üst düzeye çıktığını söyledi.
Tolunay, meteorolojik şartların kritik düzeye ulaştığı bu devirde, yalnızca yasakların değil, faal kontrollerin de koşul olduğunu vurguladı.
Prof. Dr. Tolunay’ın dikkat çektiği tedbirler şöyle:
* Ormanlara giriş yasaklandı, fakat bu yasak kesinlikle sıkı kontrollerle desteklenmeli.
* Hava sıcaklığı ve nemin kritik pahalara ulaştığı günlerde, orman yangınları için ‘kırmızı alarm’ sistemi devreye alınmalı.
* Ormanlarda ateşli piknik yapılmamalı.
* Anız yakımı mutlaka yasaklanmalı ve kontroller artırılmalı.
* Arıcılar bal sağımı sırasında ateş yakmamalı.
* Ormana yakın yerlerde su borusu tamiri üzere kıvılcım yaratabilecek işler dikkatle yapılmalı.
* Maden ocaklarında patlatmalı süreçler durdurulmalı.
* Çöplüklerde mümkün tutuşmalara karşı tedbirler alınmalı.
* Elektrik nakil çizgileri denetim edilmeli, altındaki kuru otlar temizlenmeli.
* Trafoların etrafı yanıcı hususlardan arındırılmalı, yangına birinci müdahale ekipmanları hazır bulundurulmalı.
* Yol kenarlarındaki kuru otlar biçilmeli ve uzaklaştırılmalı.
* Orman içinde ya da yakınında yaşayan vatandaşlar, hem konutları için yangına karşı tedbir almalı hem de araçlarının bakımını yaptırmalı.
* Orman Genel Müdürlüğü, en azından Ege ve Akdeniz bölgelerinde odun üretimine süreksiz olarak orta vermeli.
