Adeta bir vakit makinesi: Geçmişe bakıp geleceği görecekler! Büyük sır aydınlanıyor ‘En heyecan veren karşılıksız sorulardan biri’
Tüm dünyayı heyecanlandıran milyonlarca dolarlık projede son evreye gelindi. Bilim insanları, 1,5 milyon yıldan daha yaşlı olduğu varsayım edilen buz çekirdeğini eriterek, gezegenimizdeki iklim değişikliğiyle ilgili hayati bilgileri ortaya çıkarmaya hazırlanıyor.
Söz konusu buz çekirdeği, Antarktika topraklarında bulunan ve “Dünya üzerindeki en yaşlı buz” olarak nitelendirilen bölgede yapılan bir hafriyat çalışmasıyla elde edildi.
Bu buzun içinde donup kalmış hava kabarcıklarının, “devrim niteliğinde” bilgiler taşıdığına ve gezegenimizin iklim tarihini aydınlatmaya yardımcı olacağına inanılıyor.
“1 MİLYON YIL EVVEL YAŞAMIŞ İNSANLARIN SOLUDUĞU HAVA”
Geçtiğimiz ocak ayına kadar yedi ülkeden bilim insanları Antarktik’ten buz örnekleri almayı başaran birinci araştırmacılar olmak için yarışıyordu. Nihayet İtalya Kutup Bilimleri Enstitüsü liderliğindeki 10 farklı Avrupa ülkesinden bilim insanlarının dört Antarktik yazı boyunca yürüttükleri çalışmalar meyvesini verdi ve kilometrelerce uzunluğundaki buz çekirdeği yüzeye çıkarıldı.
Çalışmalarını Venedik’te bulunan Ca’Foscari Üniversitesi’nde sürdüren ve araştırmanın uyumunu üstlenen Prof. Dr. Carlo Barbante, ocak ayında BBC’ye yaptığı açıklamada, “Bu inanılmaz bir muvaffakiyet. Ellerinizde 1 milyon yaşında bir buz kesimi tutuyorsunuz. Buzun kimi yerlerinde volkanik püskürmelerden gelen kül katmanları görüyorsunuz. Buzun içindeki kabarcıklar görüyorsunuz. Bunlardan kimiler atalarımızın 1 milyon yıl evvel soludukları havayla dolu” kelamlarıyla çalışmanın kıymetini vurguladı.
SEKİZ EIFFEL KULESİNDEN DAHA UZUN
Ocak ayında -35 derece sıcaklıkta yapılan çalışmada, bilim insanları kıtanın doğusunda bulunan ve rakımı neredeyse 3000 metre olan Küçük Kubbe C alanından 2,8 kilometre uzunluğunda (uç uca eklenmiş sekiz Eiffel Kulesi’nden uzun), silindir biçiminde bir kesit aldı.
2,8 kilometrelik buz modülü, Almanya ve İsviçre’deki iki araştırma kurumu ile merkezi İngiltere’nin Cambridge kentinde bulunan Britanya Antarktik Araştırmaları tarafından paylaşıldı.
BBC News geçtiğimiz günlerde, buzun -23 derecede saklandığı Britanya Antarktik Araştırmaları depolarına girdi. Kurumun buz çekirdeği araştırmasına liderlik eden Dr. Liz Thomas, BBC’ye yaptığı açıklamada, “Bu Dünya’mızın tarihinin hiçbir halde bilinmeyen bir dönemi” tabirlerini kullandı.
Dr. Thomas, depoda bulunan buzun en eski kısımlarının 1,5 milyon yaşında olabileceğine dikkat çekti.
Buz çekirdekleri bilim insanlarının iklim değişikliğini anlaması için çok kritik kıymette. Habere mevzu olan araştırma birinci buz çekirdeği çıkarma çalışması değil. Bu alanda en bilinen araştırmalardan biri olan Epica sayesinde, bilim insanları şu an yaşanan ve sera gazı emisyonlarıyla ilişkilendirilen sıcaklık yükselişlerinin, insanların fosil yakıtları kullanmasından kaynaklı olduğu sonucuna varmıştı. “Epica’nın Ötesi: En Yaşlı Buz” ismini taşıyan yeni araştırmayla, Epica’nın 400 bin yıl öncesine gidilebilecek. Prof. Dr. Barbante, araştırmanın kıymetini, “Geleceğimizde çok fazla geçmiş var. İklimin nasıl işlediğini ve bunu geleceğe nasıl yansıtabileceğimizi daha güzel anlamak için geçmişe bakıyoruz” kelamlarıyla özetledi.
YÜZ BİNLERCE YIL EVVEL ESMİŞ RÜZGÂRLARIN İZLERİ GÖRÜLEBİLECEK
Bilim insanları yedi hafta boyunca bu buzu yavaş yavaş eritip antik çağlardan kalma tozları, volkanik külleri ve diatom ismi verilen minik algleri açığa çıkaracak. Bu unsurların incelenmesi sonucunda, 1 milyon yıldan daha evvel Dünya’da yaşanmış rüzgâr modelleri, hava sıcaklıkları ve deniz suyu düzeyleri hakkında bilgi sahibi olunacak.
Eritilecek buzların Antarktika’dan çıkarılması, birçok ülkenin katkıda bulunduğu milyonlarca dolarlık bir operasyon gerektirdi. Üstte da bahsettiğimiz üzere toplam uzunluğu 2,8 kilometreden fazla olan buz çekirdeği, 1 metrelik bloklara ayrılarak deniz yoluyla kuzeye getirildi. Akabinde soğutuculu kamyonlara yüklenen buzlar Cambridge’e getirildi.
Antarktika’nın doğusunda bulunan Concordia Üssü’nde yürütülen hafriyat çalışmasında misyon yapan mühendis James Veal, BBC’ye yaptığı açıklamada, “O modülleri eldivenli ellerimde dikkatle tutmak ve düşmesinler diye çok dikkat etmek inanılmaz bir histi” diye konuştu.
“ZAMANDA GERİYE GİTMEMİZ GEREKİYOR”
“800 bin yılı aşkın vakit evvel doğal karbondioksit yoğunluğunun şu anki kadar yüksek hatta tahminen şu ankinden bile yüksek olduğu bir periyoda dair ispatlar bulabiliriz” sözlerini kullanan Dr. Thomas ise bu sayede gezegenimizin atmosferde biriken sera gazlarına gelecekte nasıl bir reaksiyon vereceğini anlayabileceğimizi belirtti.
Dr. Thomas, “İklim sistemimiz o kadar çok farklı değişimler yaşadı ki bu farklı süreçleri ve farklı kırılma noktalarını anlayabilmek için nitekim vakitte geriye gitmemiz gerekiyor” tabirlerini kullandı.
Günümüz ile geçmişte sera gazlarının ağırlaştığı devirler ortasındaki en değerli fark, son 150 yılda atmosferi ısıtan gazların artışına insanların sebep olmuş olması.
Bu durum gezegenimizi daha evvel görülmemiş bir noktaya taşıyor. Fakat bilim insanları, gezegenimizin buzda hapsolmuş tarihinin bize bir nebze olsun rehberlik sağlayabileceğine inanıyor.
GİZEMLİ DEĞİŞİMİN SEBEBİ ANLAŞILABİLECEK Mİ?
Araştırmacılar suyun içindeki kimyasal izotopları belirleyecek. Bu sayede 800 bin ila 1,5 milyon yıl evvelki süreçte (hatta tahminen daha da öncesinde) yaşanmış rüzgâr modelleri, sıcaklıklar ve yağışlar konusunda derinlemesine bilgi edinilecek.
Bu iş için etkileşik çiftlenmiş plazma kütle spektrometresi (ICPMS) ismi verilen bir aygıt kullanılacak. Kelam konusu aygıt suyun içinde bulunan 20’den fazla elementi ve eser ölçüdeki metali ayrıştırabiliyor. Buna az toprak elementleri, deniz tuzları, deniz elementleri ile geçmişte yaşanmış volkanik patlamaların işaretçileri de dahil.
Bu sayede bilim insanlarının 800 bin ila 1,2 milyon yıl evvel yaşanmış ve gezegenimizin buzul döngülerinin ani değişimine sahne olmuş olan Orta Pleistosen Geçişi ismi verilen gizemli değişimi anlamlandırabilecekleri umuluyor.
Çok eski çağlarda sıcak periyotlar ile soğuk buzul periyotları, 41 bin yıllık döngüler halinde yaşanıyordu. Fakat Orta Pleistosen Geçişi’yle bu mühlet bir anda 100 bin yıla çıktı. Hatta birtakım bilim beşerlerine nazaran, bu devirde insan tipi yok olma noktasına çok yaklaştı.
Dr. Thomas, bu değişimin sebebinin iklim bilimindeki “en heyecan verici yanıtsız sorulardan biri” olduğunu tabir etti.
Buz çekirdeklerinin içinde deniz düzeylerinin şu ankine kıyasla çok daha yüksek olduğu ve Antarktika’nın buz örtülerinin çok daha sonlu olduğu devirlere dair deliller bulunduğu iddia ediliyor.
Buzun içinden çıkarılacak toz zerreleri sayesinde yüzey buzullarının nasıl küçüldüğünün ve deniz düzeyini nasıl yükselttiğinin anlaşılabileceği umuluyor. Bu bilgi buzulların süratle eridiği ve deniz suyu düzeylerinin her geçen gün yükseldiği çağımızda, geleceği öngörebilmek açısından büyük kıymet taşıyor.
